Қазақ тілі сабағында қолданылатын диктант түрлері

Оқу қазақ тілінде жүргізілетін мектептердегі жазба жұмыстарының тоқсан сайын орныдалу мөлшері сағат санына байланысты:

тоқсан 1 тоқсан 2 тоқсан 3 тоқсан 4 тоқсан
жұмыс

түрі

д м ш бж д м ш бж д м ш бж д м ш бж
сынып                                
5 3 1 1 1 2 1 1 1 3 1 1 1 2 1 1 1
6 2 1 1 1 2 1 1 1 3 1 1 1 2 1 1 1
7 3 1 1 1 2 1 1 1 3 1 1 1 2 1 1 1
8 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 2 1 1 1 1 1
9 1 1 2 1 1 1 2 1 1 1 2 1 1 1 2 1
10 1 1 1/2 1 1 1 1/2 1 1 1 1/2 1 1 1 1/2 1
11 1 1 1/2 1 1 1 1/2 1 1 1 1/2 1 1 1 1/2 1

 

Мұндағы «Д» — диктант, «М» — мазмұндама, «Ш»- шығарма, «Бж»- бақылау жұмысы. 10,11 – сыныптарда бағдарлы оқытуға байланысты жаратылыстану- математика бағытында шығарма саны қоғамдық – гуманитарлық бағытқа қарағанда 1 сағатқа кем.

Оқу қазақ тілінде жүргізілетін мектептер үшін диктанттағы сөз мөлшері төмендегідей:

Сынып 5 6 7 8 9 10 11
Сөз мөлшері 100-110 110-120 120-130 130-160 160-180 180-200 200-220

 

Жазылған диктантты бағалау нормасы:

Бағасы Қателер саны
«5» деген баға Ешбір қатесі болмаса немесе емле, тыныс белгісінен бір қате жіберсі;
«4» деген баға Емле және тыныс белгілерінен екі-екіден қателері болса;
«3» деген баға Емле және тыныс белгілермен 4-5-тен қателері болса немесе 3 емле, 5 тыныс белгі қатесі болса;
«2» деген баға Емле мен тыныс белгілерінен әрқайсысынан 6-дан 10-ға дейін қате жіберсе;
«1» деген баға Емле мен тыныс белгілерінен қателер саны «2» деген баған нормасынан асып кетсе;

 

Диктант мәтініне байланысты мұғалімнің ескеретіні:

  • Қажет болған жағдайда мәтін мазмұныны жөнінде қысқаша мәлімет беру;
  • Сөйлемдердің құрылысы мен тыныс белгілерін , оқылу интонациясын ескеру;
  • Жай сөйлем, құрмалас сөйлемдердің қандай түрлерінің барын анықтау;
  • Сызықша, тырнақша тәрізді тыныс белгілерді қолдану жүйесіне көңіл аудару.

            Диктант өткізудің де әдістемесі бар. Ең алдымен талапқа сай мәтін іріктелініп алнады. Мәтін іріктеуде төмендегідей шарттар ескерілуі тиіс:

1)Диктант мәтіні мазмұнды, түсінікті, әдеби тіл нормаларына сай болуы;

2)Диктанттағы сөз мөлшерінің сыныптар бойынша талапқа сай болуы;

3)Сирек қолданылатын жазуда қиындық келтіретін сөздердің мейлінше аз болуы;

4)Диктан мәтінінің өтілген ережелер мен емлелерді қамтуы.

5)Мәтін мазмұнының тәрбиелік мәнді болуы.

 

          Оқушы білімін бағалағанда ескерілетіні: егер оқушы бір әріптің орнына екінші әріпті жазса, әріп қалдырып кетсе, бір әріпті екі рет қайталаса, оларды ауыстырып қолданса, олардың әрқайсысы бір-бір қатаге саналады.бір сөзді бірнеше жерде қате жазса, ол бір қатеге есептеледі. Диктант мәтіні ұқыпсыз жазылса, түзетулері көп болса, каллиграфиялық талапқа сай болмаса, диктант бағасы төмендетіледі.

Диктант келесі сабаққа тексеріліп әкелінуі керек.жұмыстың соңында орфографиялық, пунктуациялық қате саны көрсетіледі. Шартты белгілерді оқушы  «оқи» білулері керек.

Тексеру барысындағы шартты белгілер:

/ — емле қатесі;

V – тыныс белгісі қатесі;

? – түсініксіз;

Z – азат жол.

Грамматикалық тапсырмасы бар диктант сабағының құрылымдық кезеңдерін шамамен төмендегідей көрсетуге болады:

  1. Сабақтың мақсаты, оқушы міндеті түсіндіріледі.
  2. Өтілген грамматикалық материалдарды еске түсіру, тілдік дайындық.
  3. Диктант мәтінімен таныстыру, жазғызу.
  4. Диктант мәтінін тексеру мақсатымен оқу.
  5. Грамматикалық тапсырманы орындату.
  6. Жұмысты жинау.

 Диктанттың өткізілу мақсатына байланысты бірнеше түрлері бар: әріп, буын, сөз, сөздік, сөйлем, түсіндірме, терме, еркін, шығармашылық, көру, өздік, қатеден сақтандыру, бақылау.

Әріп диктанты — әріптер мен дыбыстардың айырмашылықтарын білуге үйретеді. Сондықтан бұр жұмыс түрі бастауыш сыныпта көбірек қолданылады.

            Буын диктантының – мақсаты оқушыларға буындарды, үндестік заңын үйрету. Оқушылар буынға бөліп жазу арқылы дыбыстардың буын құрау ерекшеліктерімен танысады.

            Сөз диктанты – сөздің белгілі бір ұғымды білдіретініне бағытталған. Аталған диктант буын мен дыбыс, әріп ерекшеліктерін де қамтиды.

            Сөйлем диктанты – қазақ тіліндегі сөйлем түрлерін тануға, сөйлемдегі сөздердің орын тәртібін сақтауға үйретеді.

Түсіндерме диктант — өтілген тақырыпты оқушылардың қалай меңгергендігін тексеру мақсатымен бірден мұғалімнің айтуымен жазылып, керекті түсініктер беріледі. Үлгі ретінде оқушының тақтада орындауына болады. Тапсырманың орындалуына бүкіл сынып оқушылары қатыстырылады, ережені есте сақтау мүмкіншілігі жоғары болады.

            Еркін диктант – мәтінін мұғалім оқып шыққан соң оқушылар өздігінен жазып шығады, кейін өз жазғандарын негізгі мәтінмен салыстырады.

          Өздік диктантын – оқушылар мұғалімнің айтуымен емес, жатқа жазады. Алдын  ала оқушыларға сәйкес материалдарды қайталап келу тапсырылады. Мысалы, жаттаған өлеңдерін, мақал- мәтелдер, қанатты сөздер, жұмбақ, жаңылтпаштар, өткен ережелерді жатқа жаздыруға болады. Кейде оқулықтағы мәтінді бірнеше рет оқып шығып, жатқа жазу ұсынылады, кейін оқулықпен салыстыруға болады. Мәтінді тақтаға жазуға да болады. Өздік диктанты оқушылардың орфографиялық сауаттылығын, өткен тақырыптарды қалай меңгергендіктерін тексерудің тиімді бір жолы болып табылады.

Қатеден сақтандыру диктанты немесе ескерту диктанты – жоғарыда аталған диктант түрлерінің элементтерін қамтиды. Бұл диктант түрі оқушылардың өтілген ережелерге арналған тапсырмаларда, жазған жұмыстарында қате жібермеуін көздейді.

           Сөздік диктантын — әр сабақта өткізуге болады. Себебі, өзге тілді оқушылар үшін бұл диктант түрі сөздік қорын байытудың бір жолы болып табылады.

Терме диктанты – белгілі бір ережеге, емлеге байланысты өткізіледі. Оқушылар диктант мәтінін толық жазбай, тапсырма бойынша қажеттісін ғана теріп жазады.

            Шығармашылық диктант – оқушы ойын дұрыс және сауатты жазуға баулиды, шығарма жаза білуге жаттықтырады. Бұл диктант түрін өткізгенде белгілі бер тақырып бойынша мәтін құрастыру, орын тәртібі бұзылған сөйлемдерді қалпына келтіру, көп нүктенің орнына қажетті сөздерді табу сияқты тапсырмалар ұсынуға болады. Тапсырма дұрыс орындалғанына көзжеткізілгеннен кейін ғана жұмыс орындалады.

Көру диктанты – оқушылардың көру, есте сақтау, затты тану қабілеттерін дамытуға ықпал етеді. Диктант мәтінін тақтаға жазып, оқушылаға белгілі бер уақыт арасында мәтінді есте сақтау тапсырылады, есте сақтағандарын оқушылар жазып шығады. Сондай-ақ суреттер іліп қоюға, заттардың сұлбаларын көрсетіп, қандай зат екенін анықтап, дұрыс нұсқасын жаздыруға болады.

            Бақылау диктанты – оқушылардың білімі мен сауаттылығын тексеру мақсатында жүргізіледі. Бұл диктант түрі көлемді тақырыптан соң әр тоқсанның аяғында, оқу жылының соңында өткізіледі. Бақылау дитанты туралы оқушыларға алдын ала ескертіледі, бекіту, қайталау сабақтары өткізіледі. Дайындық жұмыстары оқушы білімін жүйелеумен бірге жақсы нәтижеге жетуге ықпал етеді. Бақылау диктантына тұтас мәтін алынады, диктант тақырыбы, қиын сөздер тақтаға жазылады.

 

                                                   

 

 

 

 Түсіндірме диктант

             Мына сөздердің айтылуын көрсете отырып, сөздің айтылуы мен жазылуын түсіндір.

Көлдік, өрік, өтірік, төзім, төсек, көңілді, көше, жөндеу, көмек, көну, жөнсіз, орынсыз, қоныс, толық, жолды, қоңыр, осы, оқымысты.

Мына сөздерге қосымшалардың тиістісін жалға, түсіндір, сөйлем құра.

әділ ( -дық/дік; — ы, і)

тарих ( -тың/тің; — ы,і)

парк (-та/те;-тан/тен)

кінә (-лы/лі; -ла/ле)

дәреже (-ға/ге; -сы,сі)

мәжіліс (та/те; -тан/тен)

күмән (-дан/ден)

әдеп (ті/ты; — сыз/сіз)

адал (-дық/дік)

жазық (-ты/ті)

жиналыс (-та/те; -тан/тен)

атақ (-қа/ке; — ы/і)

дағды (-лы/лі)

                              Қос сөздерді тап, мағыналық түрлерін ажырат, түсіндір.

Өркеш-өркеш жота. Әжем айналып-толғанып , арқамнан қағып жатқаны. Жалма-жан ердің қасынан шап беріп ұстай алдым. Сүріне-қабына еркелей жүгірем. Мен болсам зәре-құтым қалмай қорқсам да, қаздиып тұра беріппін.Бұл сонда үн-түнсіз шаруақор менің әкеме ұқсайтын. Онда мен кіп-кішкнтай сәби едім.Сонда өрік-мейізге бір тойып қаламыз. Ағайын-туыс арасындағы  алыс-беріс, көрші-қон мәселесі, ас-той, дау-дамай  – бәрі-бәрі Момыштың араласуынсыз  шешілмеген.

               Қайсысы шылау,қайсысы жалғау,  қайсысы сөйлем мүшесі екенін ажырат, түсіндір.

Қу түлкі үнсіз қала ма? Өзі  бермесе алма. Алма- дәмді жеміс.  Айдағаны мал ма? Қолыңды суық суға малма. Малыма су берейін. Сенен бұрын келдім. Бұрын мұндайды көрмеппін. Ағаммен бірге келдім. Біз бірге отырдық. Бірге бірді қосса екі болады. Мәселе баста ма? Асығып іс бастама. Бұл- игі бастама . Жаңбыр мен қар араласып жауды. Алматы  жаңбырымен ерекше. Мен қалалықпын. Қыз да, ұл да менікі. Қызда көйлек, ұлда жейде болады. Сенен кейін менің кезегім. Қонақтар кейін келді.

Еркін диктант

Менің Отаным – Қазақстан

Біздің Отанымыз – Қазақстан Республикасы. Қазақстан ірі мемлекеттердің бірі. Біздің елімізде жүз отыздан астам ұлт өкілдері тұрады. Қазақстанның жері кең – байтақ, шекарасы он алты бүтін оннан бес мың шақырымға созылып жатыр. Отанымыз батысында Ресеймен, шығысында Қытаймен, оңтүстігінде Орта Азия Республикаларымен шектеседі.

Қазақстанның жер қойнауы толған байлық. Қарағандыда – көмір, Өскеменде – мырыш, Балқашта – мыс, Маңғыстауда – мұнай өндіріледі. Еліміздің табиғаты да ерекше, климаты шұғыл кнотинентальді.

Қазақстан – тәуелсіз мемлекет. Өзінің тәуелсіздігін 1991 жылы алды. Біз Отанымызды сүйеміз, мақтаныш етеміз. (77сөз)

Су – тіршілік көзі

Жердің үштен екі бөлігін су алып жатыр. Мұхыттар, өзен, көлдедге қоса жер асты сулары да бар. Су бұлт, тұман, бу, жаңбыр түрінде  атмосферада болады. Мұздықтар мен айсбергтер де су болып есептеледі. Адамның, өсімдіктердің,  жануарлардың денесінің белгілі бер бөлігі де судан тұрады. Сусыз тіршілік жоқ.  Бүкіл жан иесі сусыз өмір сүре алмайды.

Жер бетіндегі  судың жалпы мөлшері өзгермейді. Су буға  айналады. Ьудан бұлт пайда болады. Ол жаңбыр, қар, бұршақ болып жерге қайта жуады. Яғни, қайтадан суға айналады. Ішуге жарамды су өте аз. Ол күннен – күнге азайып барады. Суға қамқорлықпен қарау керек. Су – тіршілік көзі. ( 96сөз)

 

Аурудан аяған күштірек

             Сейіт орам үстінде жүгіріп бара жатқанда , бір арбалы келіп, аңдаусыз соғып кетіп, аяғын сындырыпты.  Ойбайлап жылап жатқан баланы көріп шошынғаннан шешесі есінен танып қалыпты. Мұны көрген соң  , Сейіт жыламақ түгіл, сынған аяғын орнына салып , таңып жатқанда  да дыбысын шығармай, қабағын да шытпай  жатты. Сонда сынықшы кісі :

– Аяғың ауырмай ма, қабағыңды да шытпайсың , –деп сұрады.

Сейіт шешесі шығып кеткен соң , демін  алып,сынықшыға сыбырлап айтты дейді:

  • Ауырмақ түгіл жаным көзіме көрініп тұр, бірақ менің жанымның қиналғанын көрсе, әжем де қиналып , жүдемесін деп , шыдап жатырмын, –дейді.

 

                                                Өздік диктантына арналған өлеңдер

Өлеңдерді жатқа жазайық:

Ана тілің – арың бұл,

Ұятың боп тұр бетте.

Өзге тілдің бәрін біл,

Өз тіліңді құрметте.

                        (Қ.Мырзалиев)

Көк аузынан түспейтін

Отан деген немене

Оның тұлға , түс-кейпін,

Достым, білгін келе ме

Отан-сенің ата-анаң,

Отан-досын, бауырың.

Отан-өлкең,астанаң,

Отан-аудан,ауылың.

Отан-тарих,Отан-тіл,

Жасаған елің,ер халқың,

Отан-өлең,Отан-жыр,

Көтерген көкке ел даңқын.

                                                      (Б.Ысқақов)

Нанда өмірдің иісі иенен дәмі бар,

Нанда адамның еңбегі мен ары бар.

Нан-өмірдің ана сүті, арқауы,

Нансыз жерде қай өмірдің сәні бар

                                                        (Ө.Тұрманжанов)

 

Мен істеді дегенше,

Мың істеді десеңші.

Мың істеді дегенше,

Ер істеді десеңші.

Ер істеді дегенше,

Ел істеді десеңші.

                                       (Б. Момышұлы)

 

              Мақал – мәтелдерді жатқа жазайық:

Әдептілік, ар –ұят –

Адамдықтың белгісі,

Тұрпайы мінез, тағы жат –

Надандықтың белгісі.

 

Батыр – елдің сәулеті,

Балқұрық – көлдің сәулеті.

 

Білімдіге дүние жарық,

Білімсізге дүние кәріп.

 

Сөз атасы – құлақ,

Жол атасы – тұяқ,

Су атасы – бұлақ.

 

Тазалық – саулық негізі,

Саулық – байлық негізі.

 

             Жаңылтпаштарды жатқа жазайық:

Тоғай толған торғай бар,

Торғай тоғайды ұнатады.

Тоғай торғайды қуантады.

 

Өте мерген Орман атты

Ор түбінен ор қоян атты.

Оқ тиген соң өте қатты

Ор түбінен ор қоян атты.

 

Қала бардым,

Қалам алдым,

Түр – түсіне қарап алдым.

Қарап алдым,

Қалап алдым,

Қажетінше санап алдым.

 

Үш кіші ішік піштім,

Бес кіші ішік піштім,

Неше кіші ішік піштім.

 

Ойдан – ой, ой ойдан туындайды,

Ой – ойдан, ойдан ой туындамай,

Ой болар ой қайдан туындайды?!

 

Жүз кісіден жүзгішті жүзгіш дей ме,

Жүзгішіңнен жүзгішті жүзгіш дей ме.

Жүзгіш жүзген уақытта жүзе алмайды,

Жүзден озған жүлделі жүзгіш кейде.

 

              Қанатты сөздерді жатқа жаттау:

Халық пен халықты, адам мен адамды теңестіретін – білім.

(М. Әуезов)

Адамның адамшылығы істі бастағынан білінеді.

(Абай)

Айтар сөзді алдымен ойлап ал.

(Қорқыт)

Жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді.

(Жиренше)

 

                                                           Ескерту диктанты

Марқакөл қорығы – Шығыс Қазақстан, Алтай тауының  Азу мен Күршім жоталарының аралығында. Терең ойпатта. Марқакөл – үлкен, мөлдір сулы, балықты көл. Оның айналасы тасты, орманды тау. Бұл көлге бірнеше өзендер мен бұлақтар, жылғалары ұяды.

Табиғаты қатал. Жері ылғалды. Қысы аязды. Қар қалың түседі. Мұнда жиі – жиі күшті желдер де соғып тұрады.

Қорықта алуан – түрлі ағаштар, жеміс – жидектер өседі. Солардың ішінде балқарағайды ерекше атауға болады. Бұл ұзақ жасайтын әрі ұзын, әрі қатты ағаш. Оны кезінде кеме жасауға пайдаланған. Сондай – ақ,  балқарағайдан көптеген пайдалы заттар алынады.

Марқакөл – Қазақстандағы ең жас қорық. ( «Балдырған»).

                                           

                                                             

 

 Сөздік  диктант

                                                              Отан

Атамекен, туған жер, туған ел, кіндік қаны тамған жер, мемлекет, көпұлтты, елтаңба, ту, әнұран, ұлт, ұлт өкілдері, халық, астана, рәміздер, елбасы, саясат, тату, татулық, достық, шекара, Ата заң, тәуелсіз, егеменді, еркін.

                                                            Уақыт

Ғасыр, заман, дәуір, өмір, жыл, жарты жыл, ай, күн, апта, тәулік, сағат, минут, секунд, бүгін, ертең, биыл, былтыр, бүрсігүні, арғы жылы, осы жылы.

Апта күндері: дүйсенбі, сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі, жұма, сенбі.

Жыл мезгілдер: қыс, көктем, жаз, күз.

Тәулік мезгілдер: таңертең, түс, сәске, кеш, ымырт, түн.

                                        

                                                      Мата атаулары

Ақдабы, ақсаң, барқыт, баршын, бәтес, борлат, бөз, бүлде, доқаба, дүрия, жібек, қамқа, қатипа, құлпы, мақпал, масаты, мауыт, патсайы, торғын, торқа, үлде, шағи, шұға.

Үй-жай атаулары

Албар, ауыз бөлме, балаған, балахана, бастырма, бұғат, долан, дың, жатын, жер үй, жеркепе, жерошақ, жертөле, кәң, керене, кепе,күмбез, қақыра, қамба, қамсау, қапас, қарабура, қасбет, қоржын үй, қос, қыстау, мәтке, рабат, сағана, сенек, там, тауша, ас үй, төр үй, уақап үй, ұра.

                           

                                        Түрлі заттармен ойналатын ойындар

           Ағаш аяқ, аққала, ақпа, ақсүйек, ақшамшық, алакүшік, алтыбақан, арқан тартыс,арқан тартпақ, арынды арқан, асау мәстек, асық, аттамақ, ауыртаяқ, батпырауық, әуе таяқ, белбеу соқ, белбеу тартыс, жаяу көкпар, орамал тастау, сақина жасыру, тобық, түйілген орамал, сиқырлы таяқ

 

 

 

 

 

 

 

Терме диктант

                                             Бірыңғай мүшелерді теріп жазу.

Ғылым таппай мақтанба

Өсек, өтірік, мақтаншақ,

Еріншек, бекер мал шашпақ-

Бес дұшпаның, білсеңіз,

Талап, еңбек, терең ой,

Қанағат, рақым ойлап қой –

Бес асыл іс, көнсеңіз

(Абай.)

       Жалпы жасқа

Әйел, еркек, жалпы жас!

Көтеріліп, көрін, көзіңді аш!

Жаңбырлы жазғы жапырақтай,

Көркей, көгер, гүліңді шаш!

 

Оян, ойлан, ұрандас!

Қатарлас, теңел, құрал, жас!

Құлқыны жаман құзғындар,

Құралсаңдар – тұра алмас.

                                            (  І. Жансүгіров)

 

                                                        Үй жиһаздары

Қазақтың киіз үйіне лайықталып жасалған үй жиһаздары болған. Олар: кебеже, абдыра, кереует, жастық ағаш, жүкаяқ, кілем. Еденге төселетін  бұйымдар: алаша, текемет, сырмақ, тулақ, құрақ көрпелер, жер жастық. Тұтынатын заттар: аяққап, кесеқап, тұлып, қоржын. Ыдыс – аяқ: қазан, кесе, таба, тостақ, ожау, елеуіш, күбі, торсық, қыш ыдыстар.

 Одағайларды теріп жазу

            Сірә, және, пәлі, мен, сондай-ақ, моһ-моһ, Қарағанды, өй, тарт, пай-пай, береке, бәрекелді, әттең,уһ, ұстап қалды, да, де, құрау-құрау, ойпырай, түу, балам, тәйірі, ау, бәсе.

 

 

 

Одағайларды қатыстырып сөйлем жаз.

                                   Қосарлама қос сөздерді теріп жазу

У-шу, ығы-жығы, опыр-топыр, ата-тегі, бау-бақша, бала-шаға, қол-аяғы, сенер-сенбесімді, жалма-жан, аң-таң, екі-үш, қас-кірпігіне, ыдыс-аяқтарын, өзін-өзі,жөн-жоба, егіл-тегіл, алыс-беріс, жан-жаққа, ары-бері, бірте-бірте, еміс-еміс,ала-құла, абыр-сабыр,оқта-текте, үрім-бұтағы, жиын-терін , дәм- тұзы, үн-түнсіз.

 

Шығармашылық диктант

            Мақал – мәтелдердегі айтылмай тұрған сөзді табыңдар, ол қай сөзбен антонимдік мағына құрайды?

Арқанның ұзыны жақсы,

Әңгіменің …… жақсы.

 

Дұшпанға таста қатты бол

……  балдай тәтті бол.

 

Жолдасы жақсы жолды болар

Жолдасы ….  қолды болар.

 

Ақыл – дос, ашу ….

 

Алыстағыны  ақын болжар,

…….   пақыр болжар.

 

Ақымақ ішкен – жегенін айтады.

…..  көрген – білгенін айтады.

 

Өз білмегеніңді кісіден сұра

Үлкен болмаса,  …… сұра.

Білгенге сүйен,

Білмегенге ….,

 

Көп сөз күміс,

….. сөз алтын.

 

Жалқауға жатса да – мейрам,

……..   да мейрам.

 

Қыс азығын ……  жина.

 

Қыс абаңды сайла

…….. шанаңды сайла.

 

Көп жүрген жер – көл.

Құм жүрген жер – шөл.

(Қазақ мақал – мәтелдері)

            Тіркесті толықтыр, етістік қандай жұрнақтар арқылы жасалады.

                                  Сөйлем құра.

Себепсіз  кінә …..                               Кішілерге көмек ……

Шындықты із……                                     Мамандық туралы ой ….

Білуге талап …..                                       Үйге қарай бет ……

Болашақты арман ….                               Жоспарды талқы…..

Достармен әңгіме ….                               Әңгімені аяқта …….

Үлкенді сыйла ….                                   Кемшілікті аз ……

               Тұрақты тіркестерді     синонимдермен ауыстыр.

Жұмған аузын ашпау — …………                                көмектесті — …………………

Қайран қалу — ………………..                                        өкпелеу — …………………..

Тіл алмау — …………………                                             ұнатпау — …………………

Сөзге келу — ……………….                                             сөйлеу — …………………..

Қол жұмсау — ……………..                                             көрмеу — ………………….

Тісін қайрау — …………….                                             мақұлдау — ……………….

Көз түсу — ………………….                                              біріктіру, жинау — ……..

Дем берді — ………………..                                              серттесу — ………………….

Тыңдамау — ………………..                                              қаралау — ………………….

 

Еліктеуіш сөздерді етістіктермен тіркестір, сөйлем құра.

Бұрқ – сарқ …………..

Сатыр – сұтыр ………

Шиқ – шиқ …………..

Зыр – зыр ……………

Зу – зу ………………..

Гурс …………..

Сарт – сұрт …………

Қытыр — құтыр

                                                             Есімдік  түрлері                                              

            Сұраудың орнына тиісті сыңар қойып, бастауыштың қай сөз табынан жасалғанын анықта.

  1. (Не?) Жасылкөлді айнала қонған екен. Ауыл
  2. (Кім?) Бір сәт үнсіз қалды. Ол
  3. (Кім?) Маған бұрылып, байыппен барлай қарады. Әкем
  4. (Кім?) Бізді жимия қоштайды. Жанбай
  5. (Нелер?) Жасылкөлге біржола бауыр Аққулар
  6. Бұл сөзді естіген (кімдер?) сүйіншілеп ауылға тартты Жігіттер
  7. Құс падишасы атанған аққуды сонда (кім?) алғаш рет көрдім. Мен
  8. (Кімдер?) үнсіз қалыппыз. Бәріміз
  9. Табиғат тыныштығын енді (кім?) де бұзбайды. Ешкім
  10. Күләш апайымызды (кім?) де мақтанг тұтамыз. Біз

 

 

Көру диктанты

                                                       Дара және күрделі сан есім

 

Жаңылтпаш

Арқада алты арқар бар,

Қырқада қырық арқар бар.

Қырық арқарда қарт арқар бар,

Алты арқарда марқа арқар бар.

Жұмбақ

Бірі ақ, бірі – оның туған қара,

Отыздан он екі рет өскен дара.

Үш жүз алпыс әрбірінің серігі бар,

Жұп қылып бөліп алған екеу ара.

( күн, түн, 12 ай, әр айдағы 30 күн)

           Дара сан есімдердің астын екі сызықпен, күрделі сан есімдердің астын бір сызықпен сызу.

                                                  Өлең

                              Балмұздақ

                  Ағасы:

–Көкем әлі өсерсің,

Талай тайғақ кешерсің.

Алып қандай мамандық

Қандай істі шешерсің?

Інісі:

–Оңашада жалғыз қап,

Дайындар ем балмұздақ.

Өзім тойып,

Саған да

Берер едім аз-мұздап!

Есімшелі және көсемшелі сөздердің астын сыз.

                                                        Ертегі

                                                  Сылтаушыл

Ертеде бір қойшы үйіне ұйықтап алуға келіпті де, қойды қарай тұруға баласын жұмсапты. Күн суық болса керек, баласы:

–Тоңамын! –деп, сылтау айтыпты.

Анасы ұлының аяғына жылы байпақ , үстіне тон, тері шалбар, жылы қолғап, басына үлкен тымақ кигізіпті де:

–Ал, балам, енді тоңбайсың , бара ғой, –депті.

Сонда баласы ұялмастан:

–Енді көзім тоңады, –деп жылапты.

Сын есімдерді тауып, астын сыз.

 

                                                                      Одағай

 

1.Ау, шырағым, құлыным, маңдайымда тұлымым, көлге біткен құрағым. 2. Тәйірі, осыны да жұмыс деп тұрсың ба? 3. Айналама қарасам, о  тобы қып-қызыл гүлдер жайқалып тұр. 4. Моһ- моһ, ала сиырым. 5. Алақай! Мен бірінші орын алдым. 6. Апыр – ай, мына бала аттан құлап кетер ме екен. 7. Бәрекелді! Ән деп осыны айт.

                  Сөйлемдерді көшіріп жазып, одағайлардың астын сызу.

 

Сандық диктант

                                                  Зат есімнің мағыналық түрлері

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
                                       

 

1-деректі зат есім

2-дерексіз зат есім

Елік, керік, қуаныш, есік, сезім, етік, жастық, төзім, өкініш, терек, сағыныш, нан, көңіл, кітап, дәптер, жақсылық, уайым, өрік, орамал, парасат.

Дұрыс жауабы:

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
1 1 2 1 2 1 1 2 2 1 2 1 2 1 1 2 2 1 1 2

                                          

                                          Сын есімнің мағыналық түрлері

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
                                       

1-сапалық сын есім

2-қатыстық сын есім

Қызғыш,жақсы, көйлекшең, өткір, аппақ, сүтті, асыранды, ұзын, елсіз, сұлу, шырайлы, нулы, негізгі, жеңіл, көрікті,күрделі, туынды, көмірдей, кең, таулы.

Дұрыс жауабын  тексеру керек

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
1 1 2 2 1 2 2 1 2 1 2 2 2 1 2 1 2 2 1 2

 

                                             Етістіктің мағыналық түрлері

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
                                       

1-сабақты етістік

2-салт етістік

Кел, тазала, көрді, отырды, жина, барды, турады, жылынды, жақты, бітірді, бағынды, сағынды, озды, сезді, тозды,бақты,  оқыды, келді ,кезді, түсті.

 

 

Дұрыс жауабын  тексеру керек

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
2 1 1 2 1 2 1 2 1 1 2 2 1 1 2 1 1 2 1 2

                                

Еліктеу сөздің мағыналық түрлері

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
                                       

1-еліктеуіш сөздер

2-бейнелеуіш сөздер

Гүрс, мыж-мыж, тарс-тұрс, бүгжең, томпаң,сырт, домалаң,саңқ,селк, жалт-жұлт, бұрқ-сарқ, қарқ-қарқ, маймаң-маймаң, балпаң, сылдыр, күмбір-күмбір, желп-желп, ербең-ербең, сыңғыр-сыңғыр, маң-маң.

 

Дұрыс жауабын  тексеру керек

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
1 2 1 2 2 1 2 1 2 2 1 1 2 2 1 1 2 2 1 2

                                                      

                                                        Бақылау диктанты

                                                  Қазақ тілі— рухани асыл мұра

Адамдардың өмір сүруінің, тұрмыс-тіршілігін жүзеге асыруының құралы —тіл. Қазақ тілі қазақ ұлтының құралуымен бірге қазақ халқының ұлт тілі болып қалыптасты. Қазақтар өзінің ұлттық тілін «Ана тілі» деп атайды.Қазақтың ана тілі  — қазақ халқына ортақ, бәріне бірдей түсінікті , біртұтас тіл. Қазақ тілі —Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі болып бекітілді. Мемлекеттік тіл —Ту мен Елтаңба сияқты мемлекеттің рәмізі. Осыған сәйкес 1997 жылы 11 шілдеде «Қазақстан Республикасының Тіл туралы заңы» қабылданды. Оның 4-бабында «мемлекеттік тіл —қазақ тілі» екені жазылған.

Ана тілін ардақтап, мәпелеп, тәрбиелеп өсіру —ананың баланы мәпелеп, тәрбиелеп өсіруі сияқты. Ана тілге ұқыпсыз, көңілсіз,қалай болса солай қарауға болмайды. Қазақ тілінің байлығы —қазақ халқының  байлығы. Осы байлықты бағалай білуіміз керек.

(С.Аманжолов. 110 сөз.)

 

                                                                     Кітап

            Кітап– мерзімсіз баспасөз басылымы.  Кітаптың алғашқы түрлері ежелгі Мысырда, Шығыс елдерінде, Грекияда, Римде қыш текшелеріне, тақтатастарға сына жазумен жазылатын болған.  Мысырда қыш текшелердің орнына папирус қолданылды.                Осыған байланысты кітапты көшіріп жазуға машықтанған көшірушілер мен қолжазбаны көркемдеуші суретшілер пайда болды. Кейіннен папирустың  орнына тері жарғақ қолданыла бастады.  Ежелгі Рим мәдениеті мен ғылымының аса ірі өкілдерінің туындылары жарғақ кітаптарға жазылып таралды.

Қарапайым қытай шебері Цай Лунь қағазды ойлап тапты. 13 ғасырда қағаз жасау өнері Шығыстан Батысқа тарай бастады. 15 ғасырдың ортасында неміс өнертапқышы И.Гутенбергтің баспа қалыбын ойлап табуына байланысты, жылжымалы құйма қаріппен құйылатын баспа кітап пайда болды.

Осы заманғы кітап түптелген , мұқабаға дәптерлер түрінде өзара тіркестіріліп бекітілген кітап блогы үлгісінде жасалады. Кітаптар оқырмандар қауымына қарай бұқаралық және мамандар мен балалар кітаптары болып бөлінеді.

                                                                                                                         (120 сөз)

                                             Қарлығаш —адамның досы

           Қарлығаш — адамның досы, жанашыры, қай кезде де қамқор боп жүретін адал құс. «Қарлығаштай өртіме қанатымен су сепкен» деген теңеудің айтылуы да бекер емес.

Қарлығаш —әдеміліктің де символы.

«Қасың бар қанатындай қарлығаштың,

Болсайшы бәрі сендей қарындастың» деген қара өлең —соның дәлелі.

Қарлығаш —талай әпсаналар мен аңызда кездесетін адамға жанашыр құс.

Қарлығаш кеш келіп, ерте қайтады. Кеш келетіні—ол негізінен шыбын-шіркейлермен қоректенеді. Жемтігін ұшып бара жатып қағып жейді, суды да солай ішеді. Ал шыбын-шіркей қар ерісімен бірден шыға қоймайды. Жер дүние жасыл желекке бөленген соң ғана шығады. Ерте кететіні де қорегіне байланысты.

Қарлығаш ұясые көбінесе үйдің маңдайшасына, қораның бел ағашына салады. Адамға үйірсек. Сүйкімді. Оның өзге құстарға ұқсамайтын әні бар. Құлаққа жағымды. Халық арасында айтылатын әңгіменің бірі—қарлығаштың бұзық ниетті, арам ойлы адамдардың үйіне ұя салмайтыны.

                                                                                                                         (120 сөз.)

                                                  Қайың  —әдемі ағаш

Қайың – ақ түсті қабығымен ерекшеленетін әдемі ағаш. Өмір сүру ұзақтығы — 100-150 жыл. Ол көктемде ерте бүршік жарып, кеш жапырақ түсіретіндігімен ерекшеленеді. Табиғатта қайыңның 140 түрі бар. Елімізде оның көптеген түрлері кездеседі. Ең кең таралған түрі — кәдімгі қайың ,аққайың. Баянауыл, Көкшетау қорықтарында  “үлпек қайың” деп аталатын түрі өседі. Қайың ағашының бұтағы мен діңі берік, шымыр. Жапырағы жұмыртқа пішіндес, жиектері ара тісті. Қайың сәуір, мамыр айларында гүлдейді. Гүлдері сырға секілді. Күзде ерекше сары түске боялатын қайың жапырақтары саябақтарға көрік беріп тұрады. Қайың өте тез өседі және оңай жерсінеді.  Әдемілігіне бола жолдың екі жағалауына, тіпті бақ ішіне қатар-қатар бірнеше түбін бірден егеді.

Қайыңның бүршігі мен жапырағында, гүлі мен діңінің қабығында және ағашы мен шырынында емдік қасиеттер бар. Шырынын сусын ретінде пайдаланады.

                                                                                                               (118 сөз)

 

                                                   Көксерек

Жетілмей келе жатқан тісі ғана. Көксерек  арлан еді. Сондықтан бұның бойы биіктене береді. Әрі тұрқы шығып ұзарған жоқ.  Барлық жүні қара-көк, жотасы күдірейіп, ауыз омыртқа мен құйрығына  шейін тұп-тұтас болып күлдіреуіштей бүгіледі. Атылып келе жатқан садақ оғындай  үңілген , сүйірленген бір бітімі бар.

Өзі ешкімге ізденіп соқтықпайды.  Ит баласына заты қастай жібімейді. Әлі күнге бір рет жадырыап ,ойнап көрген емес. Татулық жоқ, суық. Жалғыз –ақ атын біледі. Құрмаш пен әжесі шақырса, келеді. Онда да жүгіріп ккелмей , құйрығын сөлкектетіп, бүкпеңдеп қана келеді. Бұны да ашыққан уақытында ғана істейді. Әйтпесе көбіне анадай жерде қырыстанып, көзінің астымен жалт-жұлт қарап, жатып алады. Барып түрткілеп, орнынан тұрғызып жіберген соң ғана үйге жүреді. Өскен сайын сызданып, суықтанып келеді.

                                                                                             (М.Әуезов.110 сөз)

                                                     

                                                     Шығыс ұлына хат

Шығыс ұлы!

Біздің қазіргі уақыттағы орнымыз қанды майдандағы қызу ұрыста ғой. «Ереуіл атқа ер салмай, егеулі найза қолға алмай, еңку-еңку жер шалмай» біздің ісіміз бітпейтін нағыз қызу кезең осы емес пе, Шығыс ұлы!

Шығыс ұлы!  Сонау туған өлкең  Арқаны есіңе түсірші. Ондағы мейірімді халықты, бізді тәрбиелеп өсірген Отан- ананы еске түсірші! Сен соларды сүйетін едің. Бүгін сол шын махаббатты іс жүзінде көрсету керек болып отыр. Бүгін сол шын махаббатты көрсету керек болып отыр.

Отан деген бір –ақ сөз.  Бірақ осы бір сөздің мағынасына тең келер ешбір сөз жоқ. Сол ардақты Отан бүгін қауіпте тұр.

Менің көз алдымда: « Қарағым ұлым, тағдырым сенің қолыңда», — деп тұрған ізгі ана —қазақ әйелінің бейнесі келеді. Бұл маған Отан өміріне төнген қауіпті аңғартады. «Ұланым,туған еліңді  сақтап қал!» —дегендей болады. Осы лебіз жанды жанып, күш-қуатты тасытады.

—Сақтаймыз, ана,өміріңді  сақтаймыз, —дегің келеді, сөзбен емес, іспен ақтауға ұмтыласың.

Ел қорғауға ер намысымен аттанған біздің алдымызда үлкен бел жатыр, Шығыс ұлы! Туған елдің келешегін сақтауға біз міндеттіміз.

                                                                                                       (Б.Бұлқышев. 117 сөз)

                                                   

 

 

Естемес күйші

            …Естемес ырғалып ,кеудесін көтере  беріп, тың күйді бастап кетті. Майда ырғақты , жұмсақ әуен  бояуы оңып кеткен шүберектей күзгі даланың үстінде қалықтай берді. Сәл бәсеңдеп барып , мұңды сазға, майда ырғаққа ауысты.

Оразымбет тарамыс денелі , қатқыл өңді, егде кісіден дәл  осындай  жүрек қылын шертетін нәзік күй шығады деп ойламап еді. Ол ұстазының  бетіне қарап, оны жаңа көргендей  болды. Терең әжімді, ашаң жүзіне жастық, балғын нұр жүгіріп, кішілеу өткір көзі дымқыл тартып, Естемес балқып тұр екен. Салалы ұзын саусағы буынсыз болып кеткендей , жібектей майысып , жылпылдап барады.  Жаңағы бір сезімтал майда әуенді қайталап келіп , енді көтеріле бергенде , өрге шыға алмағандай тайғанақтап, күй сазы қайта шегінді. Тағы бір-екі талпынып барып , булығып қалды. Естемес ыза болғандай , домбыраны қатты бір қақты да, бұрылып, артындағы қоржынға салып қойды.

                                                                                                             (Т.Ахтанов. 120 сөз)

 Наурыз көже

Әр үйдің алдында үлкен қара қазан асылып, наурыз көженің иісі шығады. Ырыс алды, кеңшілік басы , молшылық жолы осы наурыз көжедан басталғандай, бұл күні еш әйел қазанына таршылық жасаған емес. Қайда барсаң да, қатығы мол бидай көжеге қарық боласың. Ел жаңа жылын, жарқын кезеңін осылайша ашық пейіл, ақжарқын көңілмен қарсы алады екен  ғой.

Онсыз да қонақжай халықпыз, әсіресе наурыз күні қабақ шытқан емес. Қай үйге болсын қаймықпай кіріп, қалаулы қонағындай төрінен орын аласың. Ел топ- тобымен қыдырыстап, дастарқан үстінде ортақ тілектерін тоғыстырады.

Келген қонақтар наурыз көжені салт бойынша түгелдей тауысып шығуы керек. Кейбір әзілқойлар осындайда құрбы-құрдастарын аспен  «жазалауға»тырысатын.Қалжыңдасып жүретін адамына наурыз көжені үлкен шараға құйып әкеледі.Әрі салттан аса алмай, әрі санадағы діни сенімнен қаша алмай,  көжені әрең тауысар еді. Өзгелері күлкіге қарық болатын.                           

(Б.Момышұлы . 121 сөз.)

Пайдаланылған  әдебиеттер тізімі:

1.Қазақ тілінен жазба жұмыстары.  С.Ч.Тұрсынғалиева. «Арман-ПВ» баспасы, 2008

2.Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы.М.С.Атабаева. «Білім», 2002

3.Сенің өмірің-сиқырлы әлем.ҚР Білім және ғылым министрлігі қазақтың Ы.Алтынсарин атындағы білім академиясы . «Шикула»,2002

4.Ұшқан ұя. Б.Момышұлы. «Атамұра»,2003

5.Қазақ әдебиеті (8-сынып) .Қ.Әбдезұлы. «Арман-ПВ» баспасы,2011

6.Қазақ әдебиеті (7-сынып) .Қ.Әбдезұлы. «Арман-ПВ» баспасы,2011

7.Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі. «Қазақстан»,1988

8.Қазақ тілі (6-сынып) . С.Исаев. . «Атамұра»,2006

9.Қазақ тілі (6-сынып) Г.Т.Тұрсынова. «Арман-ПВ» баспасы,2009

Әдебиет пен «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы.

Сыныбы     9 Күні : 14.03.2015
Тaқырыбы Әдебиет пен «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы.
Мaқсaты

 

«Мәдени мұра» бағдарламасының мақсатын ұғынып , талқылап, саралай білуге үйрену.
Күтілетін нәтиже А.Оқушылар жалпы мәдени мұра бағдарламасының мақсатын біледі.

 

В. Оқушылар бағдарлама туралы ой қозғап, мақсатын талдай алады.

 

С. Оқушылар  бағдарламаның  болашақ  ұрпақ  үшін  маңызын  ашып, болжам жасай  алады .
Дереккөздер, құрaл-жaбдықтaр Үлестірмелі материал,  Прокетор , флипчарт,

қосымша мәліметтер әдістемелік әдебиеттер,  жұмыс дәптері, стикер, түрлі түсті маркер, суреттер

оқулық: / Қазақстан тарихы  9-сынып.

Авторлар: Б.Аяған. М.Шәймерденов./ көрнекіліктер. Флипчарт. Маркер.

Сaбaқтың бaрысы Уaқыты Мұғaлім әрекеті Оқушы әрекеті
Кіріспе

 

 

 

1-2 мин

 

 

 

15-18 мин

 

 

 

 

1 мин

І.Тұлғa aрaлық бaйлaнысты орнaту.

1.Сыныппен aмaндaсу.

 

ІІ. «Галереяға саяхат» әдісі арқылы үй тапсырмасын тексеру.

ІІІ. «Серпілген сауал» әдісі арқылы үй тапсырмасын қорыту.

 

Оқушылaр түрлі-түсті смайлик арқылы жұпқа  бөлінеді.

Әр оқушы мұғaлім aйқaндaры бойыншa қозғaлaды.

Оқушылaр өткен сaбaқтaрды естеріне түсіреді

сұрақтарға жaуaп береді

Тұсaукесер

 

 

 

3-5 мин «Мәдени мұра» жайында видеоролик қaрaу. Одaн кейін оқушылaрғa сұрaқтaр қоя отырып, сaбaқтың мaқсaтын aнықтaу.  

Оқушылaр өз пікірлерін білдіреді, ойларын айтады.

 

Негізгі бөлім

 

 

 

 

 

15-17 мин

 

 

 

 

 

 

 

2-3 мин

1.      Топтық  жұмыс.

Бағдарлама негізінде қандай тарихи ескерткіштер жаңартылды. Олардың ел болашағы үшін маңызы қандай.

1-      Обалар.

2-      Тарихи жазбалар.

3-      Тарихи кесенелер.

2.Деңгейлік тaпсырмa. Жалпы оқушыларға ортақ сұрақ қойылады.

Жалпы өзіміздің туған өлкемізде мәдени мұра деп толыққанды айта алатын не бар деп ойлайсыңдар.

 

Оқушылaр өздерінің пікірін aйтaды, флипчарт бетіне түсіреді. Қорғайды.

 

 

 

 

Оқушылар ойланып өз ойларын айтады.

 

 

 

 

 

Қорытынды

 

 

 

1-2 мин Тарихи лото. Рефлекция.

Не білемін Не білдім Не

тaңғaлдырды

Өз ойлaрын жaзaды Смайлик арқылы бірін-бірі бағалады. Блоб ағашы арқылы өздерін бағалады.

 

Муштанов Қайырлы Ержанұлы М.Жүнісов атындағы НЖББ мектебі коммуналдық мемлекеттік мекемесінің тарих пәнінің ІІ санатты мұғалімі.

Мыс, мырыш және олардың маңызды қосылыстары

Сабақтың тақырыбы Мыс, мырыш және олардың маңызды қосылыстары
Мақсаты Мыс, мырыш және олардың маңызды қосылыстары туралы мағлұмат беру, ашылу тарихына тоқталу, қасиеттерін түсіндіру, есептер шығаруда шеберліктерін шыңдау, салыстыру және биологиялық маңызын ашу т.б.
Күтілетін нәтижелер Мыс пен мырыш туралы негізгі ақпаратты біледі, химиялық қасиеттеріне теңдеулер жаза алады, теңдеулерін есептеулерде қолдана біледі, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын салыстырып, ажырата алады, зертханалық сапалық реакцияларын жүргізіп, қолдану салаларын ажырата алады.
Керекті жабдықтар Интерактивтік тақта, Д.И.Менделеев жасаған химиялық элементтердің периодтық кестесі, Н.Бекетовтың металдардың электрохимиялық кернеу қатары, ҚР географиялық картасы, слайдтар, суреттер, постерлер, бағалау парағы, бояулар, мыс, мырыш пластинкалары және олардан жасалынған бұйымдар, есептеу құралдары, үлестірме қағаздар, қималар, қажетті реактивтер мен құрал — жабдықтар т.б.
Сабақ барысы:
Сабақ кезең дері Мұғалім әрекеті Оқушы әрекеті
Кіріспе

 

Оқушылармен сәлемдесу, оқушылар зейінін сабаққа аудару үшін психологиялық дайындық жүргізеді, топ жасақтауға нұсқау беру Мұғаліммен амандасады, екі топқа топтасады. Кезекшілер сабаққа қажетті құрал жабдықтарды таратады, көшбасшы топ мүшелеріне  қызметтерін бөліп береді, топқа басшылық жасап отырады,
Тұсау кесер

 

Интерактивтік тақтадан слайд арқылы сабақтың жоспарымен таныстыру, уақытты жоспарлау,

бағалау парғымен таныстырып өту

Сабақтың  жоспары:

І. Кіріспе:                                            2 минут

а) Ұйымдастыру;

ә) Топ жасақтау;

ІІ. Тұсау кесер:                                  5 минут

а) Оқушылар зейінін сабаққа аудару;

ә) Сабақ жоспарымен, мақсатымен, бағалау парағымен таныстыру;

ІІІ. Негізгі бөлім:                             30 минут

а) Үй тапсырмасын тексеру;      8 минут

ә) Жаңа материалды меңгеру;   15 минут

б) Жаттығулар орындау;             7 минут

ІҮ. Қорытынды:                               8 минут

а) Сабақты бекіту,  қортындылау;

ә) Бағалау;

б) Рефлексия, үйге тапсырма беру.

Интерактивтік тақтадағы слайдқа зейіндерін аудара отырып тыңдайды,  маршурттық картаны басшылыққа ала отырып сабаққа кіріседі.
 

 

Негізгі бөлім

 

 

 

 

Үй тапсырмасын әр топқа интерактивтік тақтаның көмегімен бес — бес сұрақтан қояды.

І топқа

1. Кермек судың құрамында қандай иондар болады?

2. Өнеркәсіпте ион алмасу көмегімен жұмсақ суды қалай алады?

3. Қайнату әдісі арқылы жойылмайтын кермектік қалай аталады?

4. D — элементтерінің иондану энергиясы периодта қалай өзгереді?

5. D — элементтерінде химиялық байланысқа қай орбитальдың электрондары қатысады?

ІІ топқа

1. Кермек суға қандай қасиеттер тән және кермектіктің неше түрі бар, атаңыз?

2. Корбанаттық керметтік дегеніміз не, олы қалай жоюға болады?

3. Екі кермектікті де жоюғаең жақсы реагент қандай зат?

4. Бұл элементтер қатары неліктен d — элементтері деп аталған және нешінші периодтан басталады?

5. D — элементтерінің сырқы қабатында электрондар саны нешеден аспайды?

Үй тапсырмасын бекіту үшін ББҮ кестесін береді.

Жаңа сабақтың тақырыбын ашу үшін ребустар беріледі,  ребустардан «Қола» және «Жез» деген сөздер оқылады. Бұл қандай заттар? Құйманың құрамы қандай элементтерден тұрады? Ендеше сабағымыздың тақырыбы: «Мыс, мырыш және олардың маңызды қосылыстар». Мыс және мырыш туралы оқулықтан тыс мәліметтер береді.

Сабақты өз бетімен меңгеруге І топқа мыс және ІІ топқа мырыш тақырыптарын өз бетімен оқуға 5 минут уақыт беріледі. Оқушыларға нұсқау, бағыт беріп отырады.

Бағыт картасы

•       Әр топ берілген тақырыпты жекелей оқу;

•       Өзара ой бөлісу;

•       Ортақ шешімге келе отырып, постерге түсіру;

•       Постерді қорғау;

•       Қарсы топтың жұмысына “Екі жұлдыз, бір ұсыныс” айту

( Ескерту уақытты тиімді пайдалану ескеріледі )

Биологиялық рөлімен биология пәнінің жоғары санатты мұғалімі Ақмарал Ұзақбайқызы баяндап өтті:

Мыс жоғарғы санатты өсімдіктер мен жануарларға қажетті элементтің бірі болып табылады. Ішекте сіңірілген мыс бауырға альбуминнің көмегімен тасымалданады. Сонымен қатар мыс өте көп мөлшерде ферменттердің құрамында бар. Мысалы цитохром-с-оксидазада. Мыс пен мырышы бар супероксид дисмут ферментінде және деоттегін тасымалдайтын гемоцианин белогында бар. Малюскалар мен көпаяқтыларда мыс темірдің орнына оттегіні тасымалдайды. Мыс пен мырыш асқазан жолдарындағы өңделу кезінде бірімен-бірі бәсекелес деп болжанады. Сондықтан екеуінің біреуі ас құрамында көп болса екіншісінің азаюына алып келеді. Дені сау адамға күніне 0,9 мг мыс қажет.

Мырыш қазір кезде 200-ден астам ферменттерде табылып отыр. Мырыш белок синтезінде және нуклеин қышқылдардың синтезінде үлкен роль атқарады. Мырыштың тағам құрамындағы мөлшерінің жетіспеушілігі және болмауы: арнайы микроэлементтердің дамуына әкеледі, ол бой өсуінің төмендеуі сүйек оссификациясының бұзылуы терінің патологиялық өзгерісіне әкеледі. Мырыштың жетіспеушілігі тері беткейінде көрініс береді ,бой өсуінің төмендеуі және балаларда жыныстық жетілудің төмендеуі, жүйке жүйесінің ақаулары байқалады.Мырыштың жетіспеушілігі ағзада қауіпті мөлшерде кадмий және свинецтің жинақталуына әкеледі

Мырыш.

Ол адам және жануарлар қорегіндегі басты эссенциальды микроэлемент болып табылады. Организмдегі құрамы. Адам ағзасында цинк мөлшері 2-3 г, оның 60  % сүйек бұлшық еттерінде кездеседі. Ер адамда 15 мг мырыш қалқанша безінде болады.

Тағам көзі: бауыр, какао, ет,құс, сыр, креветки, греция жаңғағы, балық.

Тәуліктік қажеттілігі: 10-22 мг, жүктілерде -10-30 мг, емізетін аналарда-13-54 мг.

Алмасуы: мырыштың тағамнан сіңірілуі 50% құрамды, белоктық диета мырыштың сіңірілуін күшейтеді, ал фосфат немесе кальцийдің мөлшері керісінше төмендетеді, кальций фитин қышқылы кездескенде мырышты сіңірмейді, фитин қышқылы кальций және мырыш ионымен ерімейтін комплекс түзеді.

Мыс.

Ағзадағы мөлшері. Адам организміндегі орташа мөлшері 75-150мг, 50%  шамасы бұлшық ет және сүйекте болады. Көп мөлшері бауыр, мида, жүрек және бүйректе болады.

Тағамның құрамында кездеседі: бауыр, теңіз өнімдері, гречка, жаңғақ. Сүт өнімдерінде мыстың мөлшері өте төмен.

Тәуліктік мөлшері: 80 мкг/кг балалар үшін, 40 мкг/кг жасы үлкен балалар үшін, 30 мкг/кг ересектер үшін.

Алмасуы. Мыс ішектің жоғарғы бөлігінде, кейбір бөліктер асқазанда альфа амино қышқылдар және арнайы тасымалдаушы белоктардың қатысуымен сіңіріледі. Сульфидтің әсерінен мыстың сіңірілуі төмендейді, олармен ерімейтін тұз түзеді.

Табиғатта таралуын география пәнінің ІІ санатты мұғалімі Альфия Файзоллақызы Қазақстан республикасының географиялық картасынан көрсете отырып баяндап берді:

Мыс табиғатта таза және қосылыс түрінде кездеседі. Мыстың өндірісте қажеттілігі халькопирит CuFeS2 немесе мыс колчеданы халькозин Cu2S және борнит Cu5FeS4 сияқты түрінде қолданылады. Сонымен бірге мыстың басқа да минералдары ковеллин CuS, куприт Cu2O, азурит Cu3(CO3)2(OH)2, малахит Cu2CO3(OH)2 түрінде кездеседі. Мыс кейде таза түрінде де кездеседі. Кейбір жерлерде 400 тоннаға дейін анықталған. Мыс сульфиттері негізінен орташа температураны гидротермальды жерлерде пайда болады. Мыстың кейбір бөліктері құмтөбелермен шөлдерде кездеседі. Бұндай жерлер Ресейде, Қазақстанның Жезқазғанында, Орталық Африканың мыс белдеуінде, Германияның Мансфельд кен орнында бар. Мыс рудасы көбіне ашық әдіспен өндіріледі. Ал рудадағы мыстың мөлшері 0,3-1% ға дейін құрайды.

Мырыш тұздарының маңыздылары: ZnS, ZnCl2, ZnSO4, ZnCO3 Мырыш сульфиді ZnS – түссіз кристалл, суда ерімейді, қышқылдар әсерінен ыдырайды, литопон деген ақ бояу құрамына кіреді. Табиғатта сфалерит (мырыш алдамышы) және вюрцит минералдары түрінде кездеседі. Смитсонит (ағылшын минерологы Дж.Смитсонның құрметіне аталған), мырыш шпаты — карбонаттар класының минералы. Химиялық формуласы: ZnCO3, құрамында ZnO — 64,9%, CO2 — 35,1%; қоспалары: Fe, Mn, Cd, Mg, Pb. Агрегаттары түйірлі немесе топырақ тәрізді масса, іркінді түрінде болады. Түсі ақ, сарғыш, сұр, қоңыр; шыныдай жылтыр. Сфалерит (грек. sphaleros – алдамшы), мырыш алдамшысы – сульфидтер класына жататын минерал. Химиялық формуласы: ZnS, құрамында Zn – 67,1%, S – 32,9%. Агрегаттары түйірлі, қабыршақ, ұнтақ. Сфалерит – түссіз, ақ, қоспаларына байланысты қара, қызыл қоңыр, жасыл, қызғылт, сарғылт түске өзгереді. Қазақстанда Кенді Алтай, Сарыарқа, Қаратау, Жетісу Алатауының полиметалл, мыс кендерінде кездеседі.

Алынуы мен қолданылуын, сапалық реакцияларын слайд арқылы көрсетіп, мысалдар келтірді. Мыстан және мырыштан жасалынған заттардың суреттерін көрсетті.

Сабақты бекітуге графикалық диктант берілді, оган оқушылар «ия» немесе «жоқ» деп жауап берулері керек Графикалық диктант / дұрыс + , қате — /

1.Мыс ІІ топтың негізгі топшасында орналасқан

2.Мырыштың сыртқы энергетикалық деңгейінде 2е бар.

3.Мырыш жай заттармен әрекеттескенде тотықтырғыш  қасиет көрсетеді:

4.Мыс қиын балқитын металл.

5.Мырыш екідайлы қасиет көрсетеді.

6.Zn атомы ядросының құрамында 30 р +, 35 n бар.

7.Мыс электр тоғын жақсы өткізеді.

8.Сумен және кәдімгі қышқылдардың ерітінділерімен жеке мыс әрекеттеседі.

9.Мырыш темірден жасалған бұйымдарға қорғаныш, қаптамалар жасау үшін қолданылады.

10.Адам организмінде  мыс жетіспесе , қаназдық    (анемия) ауруы пайда болады.

әр топқа өз тақырыптарынан есептер беріледі.  Оқушылардың есепті шығару бағытын қадағалайды, нәтижесін тексереді.

Әр топ мүшелері өздеріне берілген сұрақтарға орындарынан тұрып жауап береді. Топ жетекшісі бағалап отырады. Таймкейпер уақыттың дұрыс жұмсалуын қадағалап отырады. Жауап толық болмаған жағдайда қалған топ мүшелері толықтырып отырады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Топ басшысы бағалап отырады. Ребустарды шеше отырып «Қола» және «Жез» сөздерін оқып, осы заттар мыс және мырыштың құймалары екенін анықтайды.   Жаңа тақырыпты дәптерлеріне жазады. Мұғалім берген оқулықтан тыс ақпаратты тыңдап, жазып отырады.

Берілген тақырыпты топпен бөлісе отырып,  меңгереді. Ұжымдаса отырып ортақ шешімге келе постерге түсіреді. Оны топпен немесе жекелей ортаға шығып қорғайды.   Қарсы топтар бір – бірінің баяндауын тыңдап, «екі жұлдыз, бір ұсыныс айтады».  Биологиялық рөлі мен табиғатта таралуын пән мұғалімдерінің айтуларынан тыңдай отырып дәптерлеріне түсірді.  Екі топтан бір – бір оқушыдан шығып мыс пен мырыштың физикалық қасиеттерін жазды:

 

Тағы да екі топтан бір – бір оқушыдан шығып «Венн диаграмасына» мыс пен мырыштың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын жазды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Химиялық қасиеттеріне тақтаға бірнеше оқушы шығып химиялық теңдеулерін аяқтап, қажетті коэфициенттерімен теңестірді. Қалған оқушылар өздерінің жазғандарын тақтамен тексеріп, түзетіп отырды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Оқушылар тыңдай отырып, алыну теңдеулерін дәптерлеріне жазып алды. Өз пікірлерін білдіріп, ой бөлісті.

 

Сабақтан алған теориялық білімдерін интерактивтік тақтадан графикалық диктант сұрақтарына «ия» немесе «жоқ» деп жауап берді. Топ басшылары оқушылардың жауаптарын бағалау парақтарына түсіріп бағалап отырды. Екі топқа бір – бір есептен берілді.

1.Мыс (II) хлоридінің ерітіндісіне темір тақташасын салған кезде 3,2 грамм металл мыс бөлінді. Мыс хлоридінің массасын табыңдар

2.  Металл мысқа концентрлі азот қышқылымен әсер еткенде 6,72 л (қ.ж.) газ бөлінді. Реакцияға түскен мыстың массасын есептеңдер.                             

Берілген есептерді жекелей орындайды. Топ басшысы тексеріп бағалайды.

Қорытынды

 

 

 

Бағалау парағымен тағы да бір таныстырып өтеді.

 

1.        Кітаптан оқу  1 балл

2.        Кітап сөзімен жатқа айту 2 балл

3.        Түсініп өз сөзімен айту 3 балл

4.        Мысалдар келтіре отырып, өмірмен байланыстыру  4 балл

1.        Есептің берілгенін ғана жаза алса 1 балл

2.        Берілгенін және табу керекгін дұрыс жазса 2 балл

3.        Есептің теңдеуін дұрыс жаза білсе 3 балл

4.        Есептің шығарылу алгорифмін дұрыс орындаса 4 балл

5.        Есепті соңына дейін дұрыс шығарса 5 балл

1.        18-23 ұпай “5”

2.        13-17 ұпай “4”

3.        6-12 ұпай “3”

4.        5 ұпайға дейін “2”

Сабақтан алған әсерлері бойынша рефлекция беру үшін топ басшыларына сөз беріледі. Үйге тапсырма береді.

Бағалауға нұсқау беру, көшбасшыларға бағалауға коментерий бергізу, рефлексия парағын тарату, оқушылармен қоштасу,

Топ басшысы бағалап отырады. Топтан Топ басшысы сабақ бойына алған балдарын есептеп мектеп бағасына айналдырады. Бағалауын таныстырып, коментарий беріп өтеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Рефлекция парағына сабақтан алған әсерлерін жазып шығады. Дәптерлеріне үй тапсырмасын жазып алады. Сабақта пайдаланылған құралдарды, парақшаларды жинастырады. Мұғаліммен қоштасады..

Сабақтың өзіндік талдауы:
Сабақ бойынша өзгертулер  

 

Внеклассное мероприятие по истории Казахстана «Путешествие в историю»

 

Классы:7а,б -8а,б классы

Цель:

— Выявление интеллектуального потенциала по предмету;

— Способствовать развитию логического мышления и умственных способностей учащихся;

— Воспитывать доброжелательное отношение друг к другу и уважение к обычаям и традициям предков.

Форма: Интеллектуально – познавательная игра

Ожидаемые результаты:

Учащиеся смогут проявить свой интеллектуальный потенциал и знания по истории Казахстана;

Результаты мероприятий дадут возможность выявить умения выражать свою точку зрения.

План проведения:

  1. — конкурс. Представление команд. Приветствие
  2. — -разминка. «Всякая всячина»
  3. — конкурс. «Конверт для любознательных»
  4. — конкурс. Конкурс капитанов
  5. — конкурс. Конкурс исторических газет.

6.- конкурс. « Ожившие полотна»

  1. — Конкурс «Что находится в шкатулке»
  2. — Подведение итогов
  3. — Награждение

 

 

Ведущие: 2

1 ведущий. Мы рады вас приветствовать,  ребята!

И просим вас прислушаться, оставив все дела,

«Историада» сегодня к вам пришла.

2 ведущий :

В день 13 декабря 2014 года

Начали мы неделю школьную,

Не простую, а историческую!

1 ведущий. Пусть веселая игра

Знать тебе поможет

Почему? Зачем? Когда?

Все узнать, что сможешь.

2 ведущий.

Для начала представляем наше жюри:

Председатель жюри……………

1 . ведущий. Члены жюри………….

 

1 ведущий. Условия конкурсов- дисциплина плюс смекалка!

2 ведущий. Состязание проходит между командами 8хклассов………..

Приглашаем команды на сцену.

1 ведущий. Команда 7а класса………….

2 ведущий Команда 8а класса …………….

Команда 7б класса …………..

Команда 8б  класса ……………

 

1 ведущий. Первый конкурс-приветствие и представление команд. Высшая оценка- 5 баллов.

Первыми на сцену приглашаются «…………»

2 ведущий. Слово для приветствия предоставляется команде………

1 ведущий. Жюри просим подвести итоги.

1 ведущий. А теперь начинаем конкурс- разминку «Всякая всячина». Команды соревнуются в том, кто быстрее и правильнее ответит на 10 вопросов в отведенные на конкурс 2 минуты. Если вы затрудняетесь дать ответ, вы должны перейти к следующему вопросу, сказав слово « дальше». За каждый верный ответ – 1 бал. Вопросы команде «………….».

1 ведущий. Вопросы 7 а классу.

  1. Отец истории . (Геродот)
  2. Из скольких периодов состоит история Казахстана . (4)
  3. Какой древний город был найден благодаря поэме «Илиада» ( Троя)
  4. Какой хан остался в народной памяти как мудрый и справедливый правитель( Аз- Тауке).
  5. Кто является наследником хана . (Султан)
  6. Решение о создании Казахского ханства было принято в середине 15м века в местности (Танбалы в Бетпакдале).
  7. Значение слова «Алаш». ( Первый союз древних казахских племен. Древний синоним название «казах».
  8. Сколько стен защищало город. (2)
  9. Как называлась та часть средневекового города ,где жили ремесленники и земледельцы. ( Рабат ).
  10. В каком городе жил Аль – Фараби. ( Отрар)

На 10 вопросов команда ____________ дала ____ правильных ответов.

2 ведущий . Вопросы 7б  классу.

  1. В каком веке сформировался Великий шелковый путь ( во 2в до н.э)
  2. Кто впервые расшифровал древнетюркские надписи (датский ученый В.Томсон)
  3. Кто основал Тюркский каганат. (Бумын)
  4. Кто возглавил поход гуннов на запад . (Аттила)
  5. Как называли правителя гуннов. (Шаньюй)
  6. Какое направление хозяйства преобладало в жизни гуннов ( Кочевое скотоводство)
  7. Какова главная особенность сакской культуры( ( звериный стиль)
  8. В каком кургане было обнаружено первое захоронение «золотого человека» ( В Иссыкском кургане)
  9. Кто из сакских правителей победил в 530 году до н.э персидского царя Кира ( Томирис).
  10. Полководец Греко – македонской армии , вторгшейся в скифо –сакские земли (Александр Македонский)

На 10 вопросов команда ____________ дала ____ правильных ответов.

Ведущий . Вопросы 8а в классу

  1. Древнегреческий историк, «отец истории»,писавший о саках (Геродот)
  2. Как называлась основное жилье саков. (Куйме)
  3. Из сплава каких металлов изготовлялась бронза (олова и меди)
  4. Какой период был наиболее длительным в истории человечества. (каменный век)
  5. Когда появились первые люди на территории Казахстана ( 1 млн. лет назад)
  6. Из скольких областей состоит Республика Казахстан (14)
  7. Какой город считается духовной столицей всех тюркских народов

(Туркестан)

  1. Сколько людей переехало в Казахстан в период освоения целины (более 2 млн человек).
  2. Как называется самая высокая вершина Казахстана ( Хан Тенгри)
  3. Кому поклонялись древние тюрки (Тенгри)

На 10 вопросов было дано……..верных ответов.

2 ведущий. Вопросы команде 8б класса «………………………»

  1. Историческое прошлое человечества по вещественным источникам изучает наука. (Археология)
  2. В каком году был найден «Золотой человек» (1969 году)
  3. Где найден синантроп (в Китае)
  4. Из чего было сделано первое орудие труда (из камня).
  5. . Сколько этносов насчитывается в мире? (3 000).
  6. Как называется карта на которой изображены территория государства, его столица, и границы? (Политическая)
  7. Какой город считается духовной столицей всех тюркских народов? (Туркестан)
  8. . Отрасль науки, изучающая быт и традиции народов их духовную культуру, шежире (летопись, родословные) ? (этнография)
  9. Кто первым придумал летоисчисление? (египтяне)
  10. С каким государством Казахстан граничит через Каспийское море ?

(с Россией)

 

На 10вопросов команда «………» дала…..правильных ответа. Жюри попросим подвести итоги этому конкурсу.

3 конкурс . Конкурс капитанов

2 ведущий. А сейчас объявляются условия конкурса капитанов. За время, пока мы будем  заняты с болельщиками, а члены вашей команды подготовятся к показу домашнего задания, вы должны будете определить, кто изображен на этих портретах. На бумаге вы должны будете указать имя этого человека. За каждое правильно указанное имя- 3 балла.

Музыкальный номер от  учащихся 6 класса

V конкурс. Домашнее задание

 

2 ведущий. А теперь конкурс- домашнее задание. Называется он

« Ожившие исторические полотна». Команды выбрали картины, которые

они решили « оживить». Кроме этого необходимо познакомить всех

присутствующих с историей создания картины и событием, на ней

изображенным.

Высшая оценка- 5 баллов. На сцену приглашается команда

«……..».

1 ведущий. Спасибо. Для показа домашнего задания приглашается команда «…….»

2 ведущий. Просим жюри подвести итог конкурсу «Ожившие полотна», объявить

общий результат и наградить победителей и наиболее отличившихся

участников игры.

Конкурс исторических газет

Защита газет.

6 Конкурс «Что находится в шкатулке»

1 ведущий: Биологи бы назвали это средой обитания живых организмов. Экономисты называют это фактором производства. Историки считают, что это собственность, передаваемая по наследству. Что в шкатулке ?

Подсказка: за нее бились наши предки. (Земля)

2 ведущий: Этот закон был принят в США – 1887 году, во Франции — в- 1791 году, в Великобритании не принят до сих пор, в Казахстане впервые был составлен премудрым Аз Тауке. Что такое? ( Конституция)

1 ведущий:  Когда переговоры заходили в тупик, то вместо речи смысл решения доносился эти предметом. С помощью этого предмета объявляли войну. (Нож в книге)

2 ведущий: Особое место в жизни казахов занимает свадебный обряд. По традиции он длится долго и проходит в несколько этапов. В средневековье,

( вполоть до конца 18 века) девушка ,бывало , и не видела своего жениха, так как родители уже приняли за нее решение. В одном из этапов в день своего знакомства в знак своего согласия девушка должна была подарить своему жениху подарок. Эта за вещь или предмет дарения находится в шкатулке. Что это? ( Платок)

 

Возможные номинации:

  1. « Гран-При» ( команда- победительница).
  2. « Пятеро смелых» ( команда, занявшая 3 место)
  3. «Дружный экипаж»(команда занявшая 2 место)
  4. «Умники и умницы» ( команда занявшая первое место).

1 ведущий. Есть страна. Где предки и потомки

В разных измерениях живут ,

Ход времен часы не остановят .

Ту страну «историей» зовут.

  1. ведущий

Труд и дерзость ,мир, война и тайна.

Каждый вечер, каждый день и час,

Череда неслыханных событий

Пусть постоянно окружают Вас

1 ведущий. Благодарим игроков за игру, болельщиков за поддержку, жюри за работу.

Төрт түліктің бірі –Түйе сабақ жоспары

 

Сабақтың тақырыбы:  Төрт түліктің бірі –Түйе.

Сабақтың мақсаты:1. Білімділігі:Қазақ халқының ұлттық кәсібінің бірі төрт түлік малдың ішіндегі түйенің ерекшелігіне тоқталу. Оның еті де, сүті де адамға шипалы екенін түсіндіру. 2. Дамытушылығы:Оқушылардың мәнерлеп оқу дағдыларын дамыту. Түйенің пайдасы туралы білімдерін толықтыру, тіл байлығын, ой өрісін, іскерлік дағдыларын, шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру.                                                                                                                                                     3. Тәрбиелігі:Оқушыларды төрт түлікке деген құрметке, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Көрнекілігі мен жабдығы: тақта, төрт түліктердің суреті, суреттер, тапсырмалар, ойын түрлері.

Әдісі:сұрақ–жауап, түсіндіру, мәнерлеп оқу, ой–қозғау, шығармашылық жұмыс, пікірлесу, әңгімелеу.

Сабақтың барысы: І Ұйымдастыру кезеңі

Сәлемдесу.

Психологиялық дайындық

Білем деме, балам,

Білмейтінің көп шығар

Бәрін білген адам,

Дүниеде жоқ шығар.

Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

ІІ үй тапсырмасын сұрау

Үй тапсырмасын тексеру. 

 

 

 

Үйге берілген тапсырма   мақал-мәтелдер, жұмбақтар жатта

Қазақ халқының ұлттық кәсібінің бірі – мал бағу.Төрт түлік бізге — кисек – киім, ішсек – тамақ, мінсек – көлік.

—    Ал, жақсылап қараңдаршы осы төрт түлік малдың ішінде қандай малдың суреті жоқ?

—         Мына жұмбақты шешіп көрейік.

Жұмбақ

Иір –иір денесі

Сахараның кемесі.

Ащы шөптер – тамағы,

Шөлге шыдап бағады.

—    Дұрыс балалар, төрт түлікке жататын жануардың бірі – түйе.

—    Олай болса, бүгін біз «Түйе» малы туралы жазылған жырмен танысамыз.

Дәптермен жұмыс

Дәптерімізді ашамыз, бүгінгі күнді, тақырыпты жазамыз(сабақ басталмай тұрып, алдын –ала жазғызтып алу, күнді, тақырыпты)

  1. Балалар сендер түйе малы туралы не білесіңдер?

Түйе  — киелі жануар. Ол шөл мен аштыққа шыдамды. Ыстық – суыққа төзімді, ұзақ жүрісте қажымайды. Ертеде ата – бабаларымыз көлік ретінде пайдаланды. (суретін көрсету жүк көтеріп келе жатқан)

Оның терісі, жүні, сүті өте пайдалы. Сүтінен шұбат, қымыран сияқты сусындар дайындайды. Түйе сүтінің емдік қасиеттері бар, бірнеше ауруға ем.

Терісінен аяқ киім тігеді, таспа, қайыс жасаған, ер қаптайды. Жүнінен жылы киімдер тоқиды, көрпеге салады. Түйе 30-40 жылға дейін өмір сүреді. Маңғыстау, Қызылорда облыстарында түйе шаруашылығымен айналысады.

Түйенің өзінің бірнеше түрі болады. (суретін көрсетіп)

Міне, мына түйені айыр түйе қос өркеш түйе тұқымының бір түрі.

Ал, мына түйе  Аруана – сыңар яғни жалғыз өркешті түйе. (суретін көрсетіп)

Аруана айыр түйеден гөрі ыстыққа төзімді, сүті де мол (екі- үш есе) бірақ жүні аз болады. Аруана (сыңар өркешті түйе) Қазақстанда Атырау облысында ғана өсіріледі.

Түйе малының жалпы атаулары:

Дәптермен жұмыс.

Бота                     Інген

Тайлақ                Бура

Нар түйе             Үлек

Айыр түйе          Атан

Аруана

«Мал өсірсең, түйе өсі, пайдасы оның көл – көсір» демекші түйе күніне 40-50 шақырым жүреді. Түйе малының атасы Ойсылқара екі жылда бір боталайды. Түйенің төлін не деп атаймыз? (Суретін көрсету)

Негізі түйе түбіті мен шудасы – тоқыма өнеркәсібі үшін таптырмайтын шикізат. Еті ем, шұбаты – шипа.

Оқулықпен жұмыс.    2 тапсырма         

Мақал – мәтелді түсініп оқу.

Нар жолында жүк қалмас.

Бақырауық демесең,

Бағалы көлік түйе ғой.

(мағынасын түсіндіру)

Мазмұнын түсіндіру

Жүрісі                      өркеші

Денесі-                    аяғы

Мойны-                   тілі

Көзі                           жегені

Шудасы                    еріні

Маң –маң басқан

Алабота, ащы қурай, теріскен шөптің аты.

Шөк дегенде, бық дегенде

Сөздік  жұмыс.

Шуда

Қом

 4тапсырмаенді балалар суретке қарап, жырға сүйеніп сұрақтарға жауап беріңдер?

Түйенің төлін қалай атайды? Сүтін ше?

Түйенің жүрісі туралы не деуге болады?

Шудасы туралы ше?

Түйе қандай шөпті жақсы көреді?

Сабақты бекіту.

Түйенің пайдасы қандай?  Тақтада  мына сызбаны толтырамыз.

Ал  басқамыз алдарында қағазда сызба жатыр, соған пайдасын жазасыңдар.

 

Түйе жүнінен істелетін бұйымдар Түйе сүтінен әзірленетін тағамдар Түйе терісінен істелетін бұйымдар
Көрпе, тоқыма киімдер Шұбат, қымыран Аяқ киімдер, қайыс, таспа

Міне, балалар біз түйе  малының пайдасы туралы білдік.

Қорытынды.

Балалар қазір біз тақтаға қараңдар?

Сөз жұмбақ шешеміз

  1. Түйенің төлін қалай атайды?
  2. Түйені сауғанда не аламыз?
  3. Түйе иесі
  4. Түйе үстіндегі екі тау сияқты денесі қалай аталады?

Мына  ерекше тор көзде қандай сөз шықты? Түйе

Үйге тапсырма: Оқушылар уйден түйенің суретін салу. Мақал- мәтелдер жаттау.

Бағалау.

1 — этап үй тапсырмасы бойынша

2 — этап жаңа сабаққа жақсы қатысып отырған оқушылар.

3 -этап бекіту кезінде сызбаны толтырып сұрақтарға жауап берген оқушыларға.

4 — этап сөзжұмбақ шешкен оқушыларға

Шаңырақ жарастығы сабақ жоспары

Жаңа форматтағы сабақ жоспары

Казталов ауданы Жалпақтал ауылы

Кенжебек Мендалиев атындағы орта жалпы білім беретін мектебі

Өзiн-өзi тану сабағының жоспары

Мектеп: К. Мендалиев атындағы ОЖББМ

Тақырып: 11 – сабақ. Шаңырақ жарастығы

 

Сабақ мақсаты: Оқушылардың ата — аналарымен жағымды қарым – қатынас жасау, айналасындағы адамдарға деген риясыз сүйіспеншілік құндылықтарын ашу;

Міндеттері: —  отбасы мүшелерін сыйлай білуге, шынайылыққа үйрету;

—          отбасындағы жанындағы адамдарға риясыз қызмет етуге тәрбиелеу.

—          отбасындағы татулықтың, жанашырлықтың маңыздылығы туралы түсініктерін дамыту.

Ресурстар:(құралдар, мәлiметтер)

Плакаттар, үнтаспа, түсті қарандаштар, баяу әуен, отбасылық суреттер, видеороликтер, қолшатыр.

Сабақ барысы:

  1. Ұйымдастыру кезеңi. Оқушылармен амандасып, түгендеу.

5. Т

Тәртіп Талап Тыныштық Тазалық Татулық

Тыныштық сәтi.(баяу әуен)

Нұрға бөлену

Ыңғайланып отырыңыздар, денелеріңізді түзу ұстаңыздар. Аяқ- қолыңызды айқастырмаңыз, қолыңызды тізеге немесе үстелге қоюға болады. Көздеріңізді жұмуларыңызды өтінемін.

 

Сабақ барысын талқылау:
  1. Дәйексөз.

Отбасы – адамның жақсылық жасауға үйренетін ең бірінші әлеуметтік ортасы.
В.А.Сухомлинский

1. Бала тәрбиесіндегі ата – ананың рөлі қандай?

2. Баланы жақсы тәрбиелеп, бойындағы қабілет – қасиеттерін ашатын ата – ана қандай болу керек?

3. Дәйексөзден нені ұғынуға болады?

 

 
  1. Әңгiмелеу (сұхбат).

Ата – ана тәрбиесі, ата – ананы қадірлеу, риясыз жақсылық жасау туралы видео қарау.

1.      Видеоны қарап отырып нені түсіндіңіздер?

2.      Ата – анамызға қандай риясыз қызмет атқаруымыз керек?

3.      Баланы еркін тәрбиелеген дұрыс па, әлде қатаң  тәрбиелеген дұрыс па?

 

 
  1. Шығармашылық жұмыс, топтық жұмыс.

«Отбасы» шығармашылық жұмысы

Ал қазір көзімізді жұмамыз да, көз алдымызға таза әрі жайлы ауланы елестетеміз. Әдемі етіп салынған жол бізді бір үлкен үйге апарады. Біз баяу жүріп отырып үй иесінің бар ықыласпен отырызылған гүлдеріне көз тастаймыз. Міне үйге де келіп қалдық, баспалдақпен үйге енеміз. Үй ішінен жаңа піскен нанның иісі мен хош иісті шайдың иісі келіп тұр. Көзімізді ашамыз.

—          Сендерге бұл үй ұнайды ма?

—          Ұнаса онда осы үйдегі жылылықты молайту үшін отын сала отырып жылыта түсейік.

Ол үшін отындардың артындағы сұраққа жауап беру керек.

—          Отбасында сен қандай шаруашылықты атқарасың?

—          Дүкенге кім бару керек деп ойлайсың?

—          Отбасы тәрбиесіне ата – анаңның қайсысы көп көңіл бөледі?

—          Қиын жағдайда қайсысынан бірінші көмек сұрайсың?

—          Өзіңнен қателік кеткен жағдайда өзіңді қалай сезінесің?

—          Ата – ананың қайсысына ұқсаймын деп ойлайсың?

—          Отбасында қандай аға, іні, қарындас, әпкесің?

—          Анаң немен айналысқанды жақсы көреді? Әкең ше?

—          Ата – анаң сені қалай және қандай сөздермен еркелетеді?

—          Достарың ата – анасын ренжітіп алса, сен қандай ақыл берер едің?

 

«Отбасы» деген атауда жалындаған оттың да үлкен маңызы бар екенін сеземіз. Сондықтан оттың басы ошақтың түтіні түзу болсын!

Шаңырақтың үстінде кейде бұлт төнетін сәттер болатынымен келісеміз. Оған сендердің қандай іс – әрекеттерің себеп болып тұрады деп ойлайсыңдар?Ал қане бұлтты қуып жіберейік. (Жалқаулық, қаталдық, өтірік айту, алдау, еріншектік)

Шаңырағымыз жарқырай түсу үшін күн шуақтарын тағуымыз керек. Ал бізге шаңырағымызға жарық жылулық сыйлап, өздерінің мейірім, сүйіспеншілігін төгетін ол біздің ата – аналарымыз. Ата – аналар келіп күн шуақтарын іледі. Шуақтардың артынағы сұрақтарға жауап беруіміз керек?

  1. Сіздің балаңыздың мінез – құлығы қандай білесіз бе?
  2. Балаңыз сізбен жиі сырласа ма?
  3. Балаңыздың бойында қандай жақсы қасиеттер болғанын қалайсыз? Ол үшін сіз не істейсіз?
  4. Балаңыз жаман әдеттерге бой алдырғанын байқасаңыз қандай ақыл – кеңес берер едіңіз?
  5. Сіз балаңызға күнделікті қанша уақыт бөлесіз?
  6. Балаңыздың сүйіп оқитын пәндері?
  7. Балаларыңыздың достары туралы айтып беріңізші?
  8. Балаңыздың жақсы көріп айналысатын ісі?
  9. Балаңыздың арманы туралы айта аласыз ба?

«Мен үшін қымбат…» сөйлеміне бір сөз қосу арқылы ойды аяқтау.

 

 
  1. Топпен ән айту

«Ана туралы жыр»

Әні: Ш. Қалдыаяқов

Сөзі: Ғ. Қайырбеков

 

Дәптермен жұмыс:

Оқушыларға: «Менің отбасым» эссе.  Ата – аналарға: «Біздің балаларымыз»

«Отбасылық қолшатыр»

«Мен үшін отбасы…»  сөзін жалғастырып отбасы қолшатырын құру.

 

 
  1. Соңғы тыныштық сәтi.

Аяғымызды айқастырмаймыз, қолымызды тіземізге қоямыз, көзімізді жұмамыз. Бүгінгі сабақтан алған білімдерімізді ойымызға сақтап аламыз.

Тыныштық, тыныштық, тыныштық бар жерде,

Тыныштық, тыныштық, тыныштық бұл әлемде.

 

 

Судың қасиеті сабақ жоспары

Қысқа мерзімді жоспар   Дүниетану   3 сынып

Кубаева Баян Санаковна – бастауыш сынып мұғалімі

Сабақтың тақырыбы Судың қасиеті
Сабақтың мақсаты: Су және судың күйі, қасиеттері туралы білімдерін жетілдіру.Тәжірибелер жасау арқылы судың қасиеттерін анықтау.

Білімділік: Су туралы мақал-мәтелдер мен тыйым сөздер үйрету.Су туралы мағлуматтар беру.

Дамытушылық: Пәнге деген қызығушылығын арттыру, ой-өрісін дамыту, шығармашылыққа баулу.

Тәрбиелік: Судың адам өміріндегі маңыздылығын ескерту, суды қорғауға үнемдеуге үйрету.

 

 

Күтілетін нәтижесі: Оқушылар дауыссыз дыбыстар туралы түсінеді.Дауыссыз дыбыстарды сөз арасынан таба біледі. Төрт түлік туралы түсінеді. «Төлді қалай шақырады?» өлеңін талдай біледі. Өлеңді жылдамоқиды,есте сақтайды.

 

Сабақтың барысы
Бөлімі Мұғалімнің іс-әрекеті Оқушының іс-әрекеті
Кіріспе

 

 

 

 

 

 

 

 

Ұйымдастыру бөлімі

Психологиялық тренинг

Топқа бөлу,

1-топ Таза бұлақ

2-топ Ақ желкен

3-топ Мұхит тобы

4-топ Ақтолқын

 

 

— Балалар қазір қандай сабақ?

-Дүниетану сабағында біз сендермен нені үйренеміз?

(Айнала қоршаған табиғат, су, жан, жануарлар туралы білім аламыз.)

-Табиғат туралы не білеміз?

(Табиғат өлі және тірі болып екіге бөлінеді.)

-Балалар адамға өмір сүру үшін не қажет?

(Ауа, су, азық , киім , баспана қажет)

-Олай болса адам бұл қажеттіліктерді қайдан алады?

(Табиғаттан алады.)

Олай болса бүгінгі сабағымызда су туралы өтпек.

Алдымен үй тапсырмасын пысықтап алайық.

Үйге қандай тапсырма берілді?

-Судың күйі

Оқушылардан үй тапсырмасын сұрау.

Оқушылар шеңберге тұрып, бір-біріне тілек айтады.

 

 

 

 

 

 

 

Балалар сұрақтарға жауап береді.

Үй тапсырмасы Жұмбақтар жасыру

1 Жылт-жылт етеді

Жылғадан өтеді (су)

2  Өзі судан жаралған

Бірақ судан қорқады.(мұз)

3. Көзге көрінгенімен қолға ілінбейді.(бу)

Оқушылар жұмбақ шешеді.
Жаңа сабақ Топтармен таныстыру.

 

1-топ Таза бұлақ 

Мөлдір, таза тау суы

Кәусардай таза бұлақпыз

Болсаң таза бұлақтай бол

Деді Ыбырай атамыз.

 

2-топ Ақ желкен 

Жүзіп білім теңізінде

Ғылымға қанат жаямыз

Ақ желкен боп, желмен ойнап,

Білімге бағыт аламыз.

 

3-топ Мұхит тобы 

Алып мұхит ,еңсесі зор

Жер шарында  жайылған

Қазыналы мұхитпыз біз

Жер мен жерді жалғаған

 

4-топ Ақтолқын

Көк теңізге күле еркелеп,

Кемелер мен жарысамыз,

Екпінді, асау толқынбыз

Білімге құштар ұланбыз     

Топпен өздерін таныстырады.
Сергіту сәті

 

 

 

 

 

Шығармашылық тапсырма

Тербеледі ағаштар

Алдымнан жел еседі

Кіп-кішкентай ағаштар,

Үп-үлкен боп өседі.

 

-Балалар енді келесі тапсырма әр топқа жеке тапсырмалар беріледі

1-топ: Таза бұлақ тобы су туралы мақал -мәтелдер жазу,

 

2топ: Ақ желкен тобы Қазақстан көлдері мен өзендерін жазу.

3-топ Мұхит тобы су жануарларын атау.жазу

-4топ Ақ толқын тобы судың пайдасы туралы әңгімелеу.өлең жазу

Қимылмен жасайды

 

 

 

 

 

Оқушылар шығармашылықпен айналысады

 
Сабақты бекіту Су туралы қандай тыйым сөздер білесіңдер? Суға түкірме.

Беті ашық қалған суды ішпе.

Түнде суға  барма.

Суды ысырап қылма.

Қолыңды жуған соң сілкіме.

 

Сабақты  қорытындылау. Сонымен балалар су- тіршілік көзі екен. Судың қоры бүкіл әлем бойынша азйып бара жатыр екен. Сондықтан үнемдеп жұмсау қажет екенін ескерек.

Балаларды бағалау.

 

 

Рефлексия

 

Смайлик арқылы Тақтаға оқушылар өз ойларын жазады
 

Алпамыс батыр мен Байшұбар ат. «Алпамыс батыр» жырынан

 

Сабақ : Алпамыс батыр мен Байшұбар ат. «Алпамыс батыр» жырынан Мектеп: Круглоозерный ОЖББМ
Күні:16.11.2015 Мұғалімнің есімі:НурмухамбетоваТ.Н
Сынып: 3 Қатысқандар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақ негізделген оқу мақсаты: (мақсаттары)

 

Алпамыс батыр жырының мазмұнын меңгере отырып, тақырыбы мен идеясын анықтау.
Сабақ мақсаттары: Барлық оқушылар:
А. Алпамыс батыр жырының мазмұнын біледі,
Оқушылардың басым бөлігі:
В.  Тақырыбы мен идеясын анықтайды.
Кейбір оқушылар:
С. Алпамыс батыр өмірімен байланыстырып өлең жолдарын құрастырады.
Тілдік мақсат Оқушылар:

Алпамыс батыр мен Байшұбар ат мәтінін көркемдеп айтып үйренеді, мазмұнын өз сөзімен жеткізе біледі.

Негізгі сөздер мен тіркестер:
Сөздікпен жұмыс
Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:
Талқылауға арналған тармақтар (тыңдалым)
«Алпамыс батыр мен Байшұбар ат» ауыз әдебиеті шығармаларының халыққа көп тараған түрі-батырлар жыры, себебі…
Сіз неліктен …. екенін аласыз ба?(айтылым)
Батырдың аты өзіне сай екенін дәлелде ?.. Жырдағы қай үзінді ертегілік кейіпкерлерді еске түсіреді?….
Жазылым бойынша ұсыныстар:
Берілген ұйқаспен өлең құрастыру

Бес жол өлең жазу.

Үш тілде сөздер жазу

Батыр — герой — …….

Алдыңғы оқу Түркістан.
Жоспар
Жоспарланған уақыт Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз ) Формативті бағалау (ОҮБ) Ресурстар
Басталуы Кіріспе. Таныстырылым

 (1-2 минут)

Ұйымдастыру

Үй тапсырмасын тексеру

 Серпілген сауал

1. Еліміздің рухани астанасы — ежелден мұсылман атаулы тәу етіп барып, зиярат қылатын құтты, қасиетті мекені қалай аталады?
2. Кесене бірнеше жүздеген жылдар бұрын салынғанына сенесің бе?
3.Бұл кесене кімнің кесенесі? Ол кім?
4.Қожа Ахмет Йасауи туралы не білесің?

5. Қожа Ахмет Йасауидің кесенесі қай қалада орналасқан?

6.Қожа-Ахмет Яссауи мұражайында хандар мен халқымыздың басқа да ардақты ұлдары жерленген, олар кімдер?

7. Кесене өте бай адамдар үшін салынған ба?

8.Кесене- көне мәдениетіміз бен өнеріміздің көрінісі деп айта аламыз ба?

9.Түркістан – құт мекені …, Осынау ел көзіндей көнелердің.

10.Қазіргі заманда өлеңдегідей батырлар бар ма? Мысал келтіре аласың ба?

11. Олай болса балалар бүгінгі   жаңа сабағымызда кімдер туралы айтылады деп ойлайсыздар? Батырлар

Жаңа сабақтың табыс критериийін бірге анықтау.

Мәтіндегі кейіпкерлері жазылған парақшаларды тарата отырып, сынып оқушыларын төрт топқа бөлемін (Алпамыс, Байшұбар ат, Байбөрі,Құлтай)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Екі жұлдыз, бір ұсыныс.»

 

 

 

 

 

Түркістан

Ортасы Негізгі бөлім

Берілген тақырып бойынша «Ойлан.Жұптас.Бөліс.» арқылы мәтіндегі құрылымдық талдау жасауға бағыт беру (топтық жұмыс)

І топқа – Ауыз әдебиеті шығармаларының халыққа көп тараған түрі қандай? Батырлар жырын айтушы да, бізге жеткізуші де кімдер? Тағы қандай батырлар жырын білесіңдер?

ІІ топқа – оқиғаның басы шиеленісуі,

ІІІ топқа – оқиғаның шарықтау шегі.

ІV топ – оқиға немен аяқталады?

 

Оқушылар әңгімелеген бөлімдерінің мазмұнын өлеңге айналдырады

(топтық жұмыс)

1-топ:

…………………….. келгенде,

………………………болыпты.

………………………қойыпты,

………………………. сұрапты..

2-топ:

…………………….. айдапты,

………………………жатыпты.

………………………тапқан соң,

………………………. ұстап алыпты.

3-топ:

…………………….. зорлығын білдірді,

………………………уәдесі есіне түсіпті.

………………………тұрып қалапты,

……………………….алып келіпті.

4-топ: Алпамыс жырынан қару жарақтарын бес  жол өлеңмен сипаттау.

Зат есім(1 сөз)….

Сын есім (2сөз)…  ….

Етістік  (3 сөз) ….   …..  …..

Сезімді білдіретін сөйлем(4 сөз)….. ….. …. … ..

Синоним(1 сөз)

Екі жақты түсіндірме күнделігін толтыру

(жеке жұмыс)

Мәтінде не таңғалдырды? неге таңғалдырды?
 

 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Критерий арқылы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Бағдаршам арқылы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Екі жақты түсіндірме күнделігі

 

 

 

 

Қызыл, сары, жасыл түстер

Аяқталуы Бекіту (табыс критерийіне  қайта оралады)

«Сөздер банкісі» арқылы сабақты бекіту

Батырлар жыры, жыршы, жылқы, Байшұбар ат, Байбөрі, Құлтай, ақ тас, дабыл, қалқан, найза, тұмарың,тілек бата,  алтыннан ер салды,

Бағалау.

Үйге тапсырма

Алпамыс батыр өзіне сай ат таба алмаса оқиға қалай аяқталуы мүмкін?

ойтолғау жазу

Рефлексия (кері байланыс)

«Алақан» әдісі арқылы

 

Бас бармақ –  керемет әрі қызықты болды!

Екінші бармақ – осыған көңіл бөлу керек.

Ортаңғы бармақ– маған  ұнаған жоқ.

Төртінші бармақ – бұл жерде орта…

Кішкентай бармақ– маған жеткіліксіз болды…

 

 

 

 

 

 

 

 

Бағалау парақшасы арқылы өз-өздерін бағалау.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Теректегі орным»

Сөздер жазылған парақшалар

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Парақшалар

Қосымша ақпарат

Интернеттен  Алпамыс батыр мультфильмін қарап, салыстыру (өз бетімен)

Саралау – Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз? Бағалау – оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз? Пәнаралық байланыс қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс

Құндылықтардағы байланыс

Дарынды және талантты оқушыларға серпілген сауалдағы жоғары дәрежелі сұрақтары және екі жақты түсіндірме күнделігі, ұйқас түрлеріне өлең құрастыру, төмен деңгейдегі оқушыларға сұрақ-жауап пен сөздікпен жұмыс берілді. Қалыптастырушы бағалау әдістері, критерий арқылы бағаланды Қазақ тілі, тарих, бейнелеу өнері

Оқушылардың жұптық, топтық жұмыс жасау арқылы ұжымдық қарым-қатынас мәдениеті нығая түсті.

Оқушыларды топқа бөлуде әлеуметтік, мінез-құлық, эмоционалдық ерекшеліктері мен Power Point программасында таныстырылым ұсынуда санитарлық ережелер ескерілді.

 

Мүшел жас. Б.Момышұлы. сабақ жоспары

Әдебиеттік оқу. Қысқа мерзімді жоспар.

Сыныбы: 2 «Б» Күні 10. 10.2014 жыл
Сабақтың тақырыбы:
Мүшел жас. Б.Момышұлы.

Мақсаты:
Салт-дәстүрдің бірі – мүшел жас туралы ұғындыру.
Күтілетін нәтижелер:

А Мәтін идеясын түсінеді.

Қажетті құрал-жабдықтар:

В Әртүрлі мүшел жасқа тән ерекшеліктерді ажыратып сипаттайды.
Мектептегі тәжірибе кезіндегі тапсырма: С Мүшел жаста туған күнді тойлау қажеттілігі туралы пайымдауларын дәлелдеп қорытындылайды.
Сабақ барысы:
Сабақ кезеңдері Уақыты Мұғалім әрекеті Оқушы әрекеті
Кіріспе
2 мин Психологиялық дайындық
Оқушылармен сенімді қарым қатынас орнату.
Артық сөзді тап: Бұқар жырау, шешендік сөздер, бәйтерек, Қожанасыр, бесік жыры, салт-дәстүрлер, компьютерлік ойындар т.б.
Ой түрткі: «Атадан қалған асыл мұра» дегенді қалай түсінесіңдер?

Үй тапсырмасын тексеру.
-«Тұсау кесу жыры» өлеңін «Джокер» әдісі бойынша тексеру.
-Үлкендердің бесік жырын айтқанын видеоға түсіру, подкасттарын тексеру.
-Венн диаграммасы арқылы «Бесік жыры» мен «Тұсау кесу жырын» салыстыру, ортақ белгісін анықтау.
Кері байланыс: марштуттық картаның, Блоб ағашының қорытындысын айтып кету.
Оқушы ойланып артық сөзді тауып, жауаптарын тұжырымдайды.

Өткен сабақты еске түсіреді, интерпретация жасайды.
«Бесік жыры »
мен «Тұсау кесу жырын» салыстырып талдайды.
Тұсау
кесер

2 мин Видеоролик көрсету. «Бүгін менің туған күнім» М.Мақатаев таныстырылым.
Бұл өлең жолдары кімге арналып айтылды деп ойлайсыңдар? көршілерімен жұптасып талқылайды,топта талқылайды.
Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы не туралы болатынын аңғардыңдар ма?
— Ендеше сөзжұмбақты шешейік.
— М 3 50* жас
Сабақтың мақсатын оқушылармен бірге ашу. Бүгінгі такырыпка сай не үйреніп білеміз деп ойлайсындар?
Сабақтын табыс критерилерін анықтау:
1) Мәтін идеясын түсінеміз.
2) Мүшел жасқа тән ерекшеліктерін ажыратып тұжырымдаймыз.
3) Мүшел жаста туған күнді тойлау қажеттілігі туралы ой бөлісеміз. Видеороликтен өлеңнің мағынасын түсінеді, тақырыбын ашады.
Оқушылар өз ойларын айтады. Жауаптарына қарай сабақтың мақсатын ашу.
Негізгі бөлім:

1 мин
Батыр атамыз Бауыржан Момышұлының «Ұшқан ұя» әңгімесінен алынған үзінді «Мүшел жас» мәтінін оқимыз. Зерттеушілік әңгіме:
Ойлануға түрткі сұрақтар:
Мүшел жас дегенді қалай түсінесіңдер? Көз алдарыңа елестетіңдер, бұрын естіп пе едіңдер?

Бауыржан Момышұлы туралы не білетіндері бойынша топтастырады (сөзге ассоциация құрастыру)
— Мәтінді абзацтарға бөліп сыбырлап оқу, жұпта, топта талдау.
— Сергіту сәті: «Папарацция»
Топта постер дайындайды:
1 топқа Әңгіменің авторы туралы ой бөліс, бұрынғы замандағы туған күнді тойлау әдетін жазушы қалай түсіндіреді?
2 топқа Алғашқы мүшел туралы не білдің? ойлан-жұптас-бөліс.
3 топқа Екінші мүшел баланың 7 жасқа толуы. (екінші мүшелдегі балаға ата-анасы, елі қандай үміт артады?
Өзіңнің және сыныптастарыңнын қай мүшелде екенін анықта)
4 топқа Келесі мүшел-13 жас. байланысты мақал келтір, оның мағынасын түсіндір?
Жасап болған соң тақтаға ілгізіп, әр топ жеке-жеке қорғайды.
Рефлексия :2 жұлдыз,1 ұсыныс.

Кедергісі бар балаға: Сендерде өміріңізде осындай мүшел жас тойланды ма? («жадылық серуен» техникасы) Сендер нешінші мүшелге келдіңдер?

Мүшел жас-ассоциация құру Слайд
«Мүшел жас» кестесін толықтыру.
Алғашқы мүшел- баланы қырқынан шығару
2-ші мүшел-7 жас
13 жас – ер жете бастау, Азамат мүшелі;
25 жас – жігіттік шақ;
37 жас – ақыл тоқтатқан кезең;
49 жас – орта жас;т.б
Адамның мүшел жасы әрбір 12 жыл сайын кіріп отырады. Бір жылда 12 ай бар. Мұнда да бір байланыстың бары анық.
Кедергісі бар балаға: айтылған мүшел жастарды өз сөзіңмен қайталап айтып жіберші? («қайталау» техникасы)
— Отбасында туған күн мерекесі қалай аталып өтіледі?
.

Мәтіннің мазмұнымен танысады.
Оқушылар топтарда мәтінді оқып, бірге талқылайды.

Постер дайындауда топтар алдына қойылған сұрақтарға жауап бере отырып, сол сұрақтар төңірегінде ойларын біріктіреді.
«2 жұлдыз, 1 ұсыныс» білдіреді

Мүшел жас пен жыл сайын атап өтілетін туған күндерге көзқарастарын саралап, олардың айырмашылығын айту.

Қорытынды: — Т кестесі стратегиясын қолдана отырып, мүшел жас мерекенің жақсы-жаман жағын ажыратып жазайық.
жақсы жаман жаман

Түрткі сұрақ: Туған күнді бұрынғыша тойлауға келісер ме едің?

Рефлексия: Блоб ағашысалыстырмалы түрде 2 күннің рефлексиясын айтады.

Үй жұмысы:44-45 бет мәтінді түсініп оқы.
Туған күнді тойлау-эссе жазу.
Постер қорғау

Рефлексия. Бүгінгі сабақ бойынша өзіңді бағалау ағашының қай жерінде тұрмын деп ойлайсың? (қорша) Неге?
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сабақтың өзіндік талдауы: Б.Момышұлының «Мүшел жас» әңгімесінің идеясын түсіндіру мақсатында, әртүрлі мүшел жасқа тән ерекшеліктерді ажыратып сипаттау, мүшел жаста туған күнді тойлау қажеттілігі туралы оқушылардың пайымдауларына сүйене отырып сабағымды ұйымдастырдым.
Сабақ басында оқушылармен сенімді қарым қатынас орнату мақсатында, сабаққа сәттілік тілектен бастадым.
Сындарлы оқытуға негізделген сабағымды оқушылардың өз білімдеріне сүйеніп,сұрақтар қойып,білімдерін тереңдету мақсатында сабақты «Артық сөзді тап» дидактикалық ойыннан бастадым. Бұндағы мақсатым өткен тарауды еске түсіру. Құзырлы оқытудың маңызды факторы оқушының тақырыптың мәнін өз бетімен меңгеруін түсіну. Ой түрткі сұрақтарға жауап бере отырып, оқушылар өткен сабақты еске түсіреді, интерпретация жасады.
Үй тапсырмасын тексеру «Тұсау кесу жыры» өлеңін «Джокер» әдісі бойынша еске түсірдік.Бұл әдісті оқушылардың сабаққа қызығушылығын оятып, олардың сыни тұрғыдан ойлауын дамыту үшін қолдандым. Осы сабағымда өткен сабақпен сабақтастық орнату мақсатында оқушыларға үлкендердің бесік жырын айтқанын видеоға түсіру, подкасттарын жасау тапсырма берілген. Подкаст- балалардың өз жұмысымен бөлісудің керемет тәсілі.
Подкаст жасаудың балаларға қандай пайдасы бар?
-Өз жұмысын үлкен аудитория алдында көрсетеді,
-Баланың жұмысы туралы кері байланыс жасау.
-Балалар бір-бірімен ынтымақтасуға тырысады.
СТО технологиясының Венн диаграммасы арқылы «Бесік жыры» мен «Тұсау кесу жырын» салыстыру, ортақ белгісін анықтау.Балаларды дәйектеуге, талқылауға тарту оқушылардың оқуының тиімділігін артады. Балалар күннен күнге қолжетімділік артып келе жатқан анағұрлым кең коммуникациялық үдерістерге тиімді және ойдағыдай қатысуға мүмкіндік беретін сыни тұрғыдан ойлау мен зерттеу дағдыларын дамыту керек.(Wolfe and Alexander6 2008)
Сабақтың тұсау кесу бөлімін «Бүгін менің туған күнім» М.Мақатаев өлеңіне жазылған аудиожазбадан бастадым. Бұл тапсырманы мен тәжірибемде сабақтың тақырыбын ашуға, ақпарат жинау негізінде алдым. Мен бұл идеяна ақпарат жинау үшін лайықты деп оқушыларға жұпта талдау жасауды тиімді деп қорытыныға келдім. Бұл өлең жолдары кімге арналып айтылды деп ойлайсыңдар? көршілерімен жұптасып талқылайды, топта талқылайды. «Сөзжұмбақ жасыру» дәстүрлі оқытудан алған әдіспен оқушылардың жаңа білімін байланыстырдым, көпірше ретінде. Оқушы оқу үдерісне белсенді қатысқанда ғана материалды терең меңгеруге қол жеткізеді.Сабақ құрылымында оқушылар не білетінін және нені жасай алатынын, олардың қызығушылықтарын түсінуге тырыстым.Батыр атамыз Бауыржан Момышұлы таныстырылым жасап.
Зерттеушілік әңгіме:
Мүшел жас дегенді қалай түсінесіңдер? Көз алдарыңа елестетіңдер, бұрын естіп пе едіңдер? Өз ойларын ашық білдіріп,сөйлесе отырып сыни ойлауға итермелеп отырдым.Оқушының білім алуын қолдау үшін сұрақ қоюдың түрткі болуы, сынақтан өткізу және қайта бағыттау сияқты сұрақтардың әртүрлі техникасын пайдалану керектігін түсіндім.
— Сергіту сәті: «Папарацция» сергiту cәтiнде оқушылардың демалуы бойларына қуаныш ұялатып ,тұйық оқушылардың ашыла түcуiне ықпал еттi және сабаққа ынтамен кірісті.
Топта постер дайындау, берілген тапсырма бойынша бірлескен түсінік қалыптастырып, идеялармен пікір алмасып, бірге ойлауға мүмкіндікті иеленіп бірлесіп флипчарт дайындады. Осы постер жасау кезінде талантты, дарынды балалардың орташа оқушыларға cен тиме, бүлдiреciң деген еciкертпелерiн байқадым. Сол кезеңде оларға топ ережесін еске түсіре отырып жұмыстануды ұсындым. Өйткені, ережеде топта тату болу, бірігіп жұмыстану деген өз сөздері бар еді.
Әр топтан бір өкіл шығып флипчартты қорғады. Оқушылар өздерінінің сыныптастарын бағалауда «2 жұлдыз, 1 ұсыныс» білдіріп. Оқушылар баcтапқы бағалаудағыдай емеc бейiмделе баcтады , алайда , суретті үлкенірек етіп салса , түстерін қанығырақ етіп бояса деген сөздерді айтумен ғана тоқталды. Оқушылардың сөздік қорлары, байланыстырып сөйлеу тілдері жеткіліксіздеу болды.
Деңгейлік тапсырма А-тобындағы оқушыларға « Айтылған мүшел жастарды өз сөзіңмен қайталап айтып жіберші? сұрақ қою арқылы өзінің нәтижесін жақсарту үшін «қайталау» техникасын қолдануды жөн көрдім.Сабақты қорытындылауда СТО технологиясының Т-кестесі, ассоциация құрастыру болды.Сабақтың қорытындылау бөлімі жоспарлауым бойынша Кері байланыс жасау мұғалімнің келесі күнге жоспар жасауына үлкен көмегін тигізеді. Тарауды алғаш бастағанда «Блоб ағашын» бояту арқылы кері байланыс жасауға, тарау аяқталғанда қайта ұсынғанда көпшілігі жоғарғы жағын бояуға талпынғанын байқауға болады. Одан оқушылардың тарау бойынша алынған мәліметтерді жақсы түсінгендері байқалады

Сабақ бойынша өзгертулер

Повторение по разделу «Фонетика»

Тема: Повторение по разделу  «Фонетика»

 

Цель и задачи :

  • обобщить и систематизировать свои знания о составе слова
  • закрепить навыки применения полученных знаний на практике
  • развивать познавательные способности, память, мышление, внимание
  • воспитывать культуру общения

 

Оборудование:

Ход урока

Учитель: Ребята! Сегодня  у нас урок-состязание, которое пройдет в форме путешествия. В ходе его определяется знатоки изученного материала по разделу «Фонетика». В конкурсе участвуют две команды,  на которые поделены все учащиеся. Каждая команда выбирает своего капитана.  Выигрывает та команда, которая за определенное время набрала большое количество правильных ответов. Ребята, если вы готовы к трудностям,  тогда начинаем наше состязание. Откроет его конкурс «Разминка капитанов».

Задание.  Составит из данных слов (хлеб, язык, дело, кормит, портит, и, и) пословицу и объяснить его значение (Язык и хлебом кормит, и дело портит).Выигрывает тот капитан, кто быстрее и правильно выполнит задание.

Учитель: Ребята! Представьте,  что вы у себя на кухне. Ух, сколько тут разных предметов! Какие вы предметы видите? Подберите к словам, обозначающим эти предметы, проверочные и запишите полученные пары. (Чашка- чашечка; ложка- ложечка, кружка- кружечка, нож- ножик). На какое правило вы записали слова? Что нужно сделать, чтобы правильно написать данные слова? (Ответы учащихся).

Учитель:  Ребята! Перед нами карта маршрута, по которому нам нужно пройти. Итак, перед нами Страна Фонетика. Посмотрите,  какой извилистый путь предстоит нам пройти. Но я думаю, что вы справитесь со всеми трудностями. Итак, в путь!

Учащиеся делают остановку на станции Гласная. На доске написаны с пропущенными буквами столбиков слов,  по одному столбику  для каждой команды. Представители из каждой команды выходят к доске по очереди и вставляют пропущенную букву  в слова по порядку. Выигрывает команда, которая быстрее и без ошибок  справилась с заданием.

сп…ртивный                    з…леный

дес…тьцв…тной

р…суешь                   пиш…шь

к…пуста                        т…атр

ст…ловая ш…рстяной

На станции Согласная команды читают данные слова и как быстрее называют количество звонких согласных в каждом ряду.

корова           лошадь          коза             бегемот

акула              щука            карась          лещ

диван              шкаф           кресло          тумбочка

разведчик       школа         жакет            луг

цветок             роза            пион             подснежник

рассвет            обед           стол               закат

голова             сок              зима              жираф

На станции Алфавитная команды принимают участие в игре «Кто со мной поспорит? » и устанавливают правильность данных утверждений.

  1. Звуки мы слышим, а буквыпишем. (Да)
  2. В русском языке 6 гласных букв и 21 согласная (Нет)
  3. «Трусливый друг опаснее врага» — это загадка (Нет)
  4. После ц в слове ц…ркач нужно писать ы (Нет)
  5. В словах ж…ри, брош…ра, параш…т  после шипящих пишется ю(Да)
  6. К непарным звонким звукам относятся л, м, н, й, р. (Да)
  7. Фонетика изучает буквы (Нет)
  8. Гласные бывают ударные и безударные. (Да)
  9. Глухой звук – это согласный, образуемый при помощи голоса. (Нет)
  10. Москва, Саратов, Астана, Семей, Минск, Кокшетау, Рига, Архангельск. Данные города расположены по алфавиту? (Нет)

На станции Орфографическая командам предлагается игра «Шифровальщики»,  которая проводится в парах: один в роли шифровальщика, другой – отгадчика. Выигрывает та команда, которая быстрее и правильно расшифрует слова.

  1. Аалтрек, лажок, раукжк, зоонкв. (Тарелка, астра, ложка, кружка, звонок)
  2. Оарз, страа, енкл, роамкша. (Роза, астра, клен, ромашка)
  3. Плнаеат,здзеав, отрбиа, сген (планета, звезда, орбита, снег)

На станции Орфоэпическая команды записывают как можно больше слов на тему «Школа»: сначала с ударением на первом слоге, затем на втором, потом на третьем. (Парта, пенал, ученик)

На последний станции Разбор команды читают данные слова и воспроизводят их по памяти, а затем делают фонетический разбор.

  1. команда: хорек, антилопа, барс, архар, рысь.
  2. команда: жасмин, ирис, дуб, ель, кедр.

Учитель: Наше путешествие- состязание закончилось. Давайте подведем итоги и наградим победителей грамотами.