Әйтеке би кентіндегі Қ.И.Сәтбаев атындағы №216 мектептің 6 «А» сынып оқушыларымен жүргізілетін жылдық тәрбие жұмыстарының жоспары

113

Әйтеке би кентіндегі Қ.И.Сәтбаев атындағы №216  мектептің 6 «А» сынып оқушыларымен жүргізілетін жылдық тәрбие жұмыстарының жоспары

1 Кіріспе

Өткен оқу жылындағы тәрбие жұмыстарының қорытынды нәтижесіне талдау жасау.

 

 

Тәрбие – дидактикалық жүйе. Сынып жетекшісі күрделі, бірімен – бірі байланысып жатқан  тұтас оқиғаларға, оқушылардың әрқилы мінез – құлқына іс — әрекетіне тап болады. Толып жатқан психологиялық толғаныстар кездеседі.

Осы орайда өткен жылы 5 «А» сыныбымен біршама жұмыстар атқарылды. Ең алдымен оқушылардың өзін — өзі бақылау дағдысы қалыптасқаны. Оқушылар өздеріне тапсырылған тапсырмаларды (іс-шаралар, үй тапсырмаларының орындалуы)орындай білді. Оқу барысында жоспарланған тәрбие жұмыстары өз мәнінде өткізіліп тұрды. Сыныпты барлығы 22 оқушымен аяқтадық. Үздік оқушылар жоқ, екпінділер: Әкім Ерсұлтан, Әбжами Назерке, Демеу Ақтолқын, Райымбердиев Мақсат, Тұрғанбай Гауһар, Бақытжан Гауһар, Дөңес Айбек, Төлеш Айжан.

Сабақтан себепсіз қалған, тәртіп бұзған оқушылар болған жоқ. Сонымен қатар, қоғамдық жұмыстарға белсене араласып, алдыңғы қатардағы сыныптың қатарынан көріне білді.

 

 

 

 

 

 

 

II.Мақсаты.

        

Білім мен тәрбие қашан да егіз ұғым. Білім алушы шәкірттеріміздің жан – жақты дамыған, ақыл – ойы жетік, рухани құндылықтарды қадірлей білетін, адамгершілік қасиеттермен қаруланған жеке тұлға қалыптастыру.

Мектептегі оқу – тәрбие жұмысының бала тәрбиесі мен оның жан – жақты дамуына отбасы мен жанұяның, мектептің ынтымақтастығын арттыра отырып, ата – аналарға, оқушыларға оқу – тәрбие үдерісінің мазмұны мен әдістемесін таныстыру.

Балаларға салауатты өмір салтының машықтарын сіңіру және насихаттауға байланысты нақты шараларды жүзеге асыру.Оқушыларды зиянды әдеттерден сақтандыру.

Оқушылардың туған жерге деген сүйіспеншілігін арттыра отырып, экологиясы нашар аймақтармен таныстыру, жерге деген мейірім мен ықыласын, байлығы мен әсем табиғатын қорғай білуг үйрету.

Оқушылардың шығармашылықпен ойлау қабілетін, санаткерлікжәне жалпы даму көрсеткіші негізінде тілін дамыту. Отаншылдыққа, ұлттық патриотизмге тәрбиелеу.

Оқушылардың экономикалық білім негіздерін толықтыру, ата – ананы құрметтеуге, олардың еңбегін бағалауға тәрбиелеу, Оқушыларды отбасы бюджетін үнемді, ұқыпты, дұрыс жұмсай білуге тәрбиелеу.

Адам бойындағы ұнамды, ұнамсыз қасиеттерді айта отырып, оқушылардың әдеп әліппесі бойынша ықпал жасау.

Әдет – ғұрыпты сақтайтын, дәстүрді жалғастырушы қайырымды ұрпақ тәрбиелеу. Оқушыларды адам бойындағы асыл қасиеттерді бағалай білуге, адамдармен қарым – қатынас жасау дағдыларын арттыру.

 

 

 

III.Міндеттері

 

Отанымыздың тарихи құндылықтарын бағалау қабілеттілігін арттыру.Отандық қорғау-азаматтық борыш ұғымын қалыптастыру.

     Адами іс-әрекет жасау тәжірибесін қалыптастыру,сыртқы келбет пен күнделікті тұрмыс тіршілік дағдыларын қалыптастыру.

     Эстетикалық құндылықтарды өн бойына игеруге қызығушылығын арттыру,қандайда бір көркем шығарма саласында өзінің бейімділігі мен қабілетін байқап көруге ұмтылысын қалыптастыру.

     Табиғат тағдыры үшін тұлғаның жауапкершілік сезімін қалыптастыру,жанашырлық сезімін қалыптастыра отырып,табиғат үйлесімін қорғауға көзқарасты нығайту

     Өз туыстарының кемшіліктеріне шыдамдылық көрсетуін қалыптастыру,өзін отбасының тең құқылы бір мүшесі ретінде сезінуіне,ересек адам ретінде пікір айта алуына дағдыландыру.

     Теріс әсерлерге қарсы тұра алу қабілетін қалыптастыру,дене еңбегі,психологиялық,әлеуметтік және рухани саулық туралы түсінік қалыптастыру.

     Нарықтық экономиканың негізгі заңдары жайлы білімдерін қалыптастыру,жасөспірімдерінің өзіне-өзі өқызмет көрсету шеберлігін және дағдыларын игере отырып көздеген мақсатына жетудегі шыдамдылықты қалыптастыру.

     Шығармашылық жұмыстарда оқушы өзінің ойын білдіріп,қабылдаған шешім нәтижесін бағалай білу дағдысын қалыптастыру және өз қадірін сақтай білу және өзгенің қадір-қасиетін бағалай білу қасиетін қалыптастыру

     Әрбір оқушының өзін өзі бағалау, өзін — өзі реттеу, өзін — өзі іске асыру қабілетін дамыту, өзіне деген сенім қалыптастыру, өз қадірін сақтай білу және өзгенің қадір-қасиетін бағалай білу қасиетін қалыптастыру.

     Кәсіби шығармашылық танымын кеңеиту,мамандықты дұрыс таңдауға бағыт-бағдар беру және адам белгілі бір еңбек іс-әрекетіне неіп,бір ізге түсуіне көмек беру.

Оқу процесінде алған білімдерін тереңірек жетілдіріп, жан – жақты дамыған, кешегіні білетін, бүгінгіні саралай алатын тұлға қалыптастыру.

 

 

 

 

 

 

 

IV.Сыныптың және жеке оқушының әрекетін ұйымдастыру

 

р/с Мазмұны Мерзімі Жауапты
1 Жаңа оқу жылындағы жаңалықтармен таныстыру жиналысы 03.09.2011 ж Әкімова А
2 Қыздар жиналысы 10.09.2011 ж. Әкімова А
3 Математика пәнінен қосымша сабақ алуды қажет ететін оқушылармен жұмыс 17.09.2011 ж. Әкімова А
4 Дәстен Дамир, Жұмабек Сұлтанғасыр, Әбдірейм Оразханның сабаққа қатысуы мен сабақтан кешікпеуін және тіртіптерін қадағалау 24.09.2011 ж. Әкімова А
5 Ер балалармен жиналыс 30.09.2011 ж. Әкімова А
6 Күнделікті сабаққа қатысу, сабақ үлгерімдері туралы сараптама жасау 8.10.2011 ж. Әкімова А
7 Мінез – құлықтарында өзгерістері бар: Нұрғалиева Таңшолпан, Жалғас Арайлым, Бұқбай Жансая оқушыларыммен жеке жұмыс жүргізу 15.10.2011 ж. Әкімова А
8 Сынып оқушыларының бір – біріне қарым – қатынасын қадағалау 01.11.2011 ж. Әкімова А
9 Қыздар жиналысы 25.11.2011 ж. Әкімова А
10 Ер балалармен жиналыс 26.11.2011 ж. Әкімова А
11 Мереке күндеріне дайындық барысын тексеру 10.12.2011 ж. Әкімова А
12 Толық игерілмей, қиындық туғызып жүрген пәндер туралы талқылау 14.01.2012 ж. Әкімова А
13 Жалпы мәселелер бойынша сынып жиналысы 4.02.2012 ж. Әкімова А
14 Мереке күндеріне дайындық барысын тексеру 01.03.2012 ж. Әкімова А
15 Дәстен Дамир, Жұмабек Сұлтанғасыр, Әбдірейм Оразхан оқушылармен жеке жұмыс жүргізу 10.03.2012 ж. Әкімова А
16 Қыз балалармен жеке жұмыс 07.04.2011 ж. Әкімова А
17 Оқу жылын қорытындылау жиналысы 21.05.2012 ж. Әкімова А

 

      V.Сынып оқушыларының оқудан тыс уақытын және қоғамдық ұйымдармен жұмыстарды ұйымдастыру

         

 

р/с Мазмұны Мерзімі Жауапты
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VI.Тәрбие бағыттары бойынша ұйымдастырылатын жұмыс

 

Қазақстан Республикасының Үздіксіз білім беру жүйесіндегі тәрбие тұжырымдамасында нақтыланған 12 бағыты бойынша жүргізілетін жұмыс

Тәрбие үрдісі

 

Тақырыбы Уақыты Формасы Жауапты
1.Азаматтық,патриоттық,

құқықтық және полимадениеттік тәрбие беру

«Тәуелсіз елдің ұланымыз» 01.09.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
«Жасай бер, ана тілім – қазақ тілім!» 15.09.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
«Сенің құқығың – менің құқығым» 27.10.2011 Дөңгелек үстел Сынып жетекші
«Менің қазақстаным – менің болашағым» 15.12.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Шуағы тарқамасын жер үстінің 08.05.2012 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Еліміздің тарихи құндылықтарын бағалау қабілеттілігін арттыру.Отандық қорғау-азаматтық борыш ұғымын қалыптастыру.

Нәтижесінде оқушылар өз елін сүюге,өз елінің тарихын сыйлауға үйренеді,оқушыларда патриоттық рух пайда болады,құқықтық санасы қалыптасады.

2.Рухани адамгершілік тәрбиесі

 

 

 

Тәрбие тұғыры имандылықта 03.11.2011 Семинар — тренинг Сынып жетекші
Кітап – рухани қазына 12.04.2012 Дөңгелек үстел Сынып жетекші
Осы бағыт бойыша алға қойылған міндет.

Адами іс-әрекет жасау тәжірибесін қалыптастыру,сыртқы келбет пен күнделікті тұрмыс тіршілік дағдыларын қалыптастыру.

Нәтижесінде оқушылар адамгершілікке,рухани тазалықтарын сақтауға,әр істе сабырлы болуға үйренеді.

3.Эстетикалық

тәрбие

«Әдептілік – адам көркі» 20.10.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Жаңа жылдық кеш 29.12.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
«Армысың, ару көктем!» 01.03.2012 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
«Сәлем бердік, жас Наурыз!» 21.03.2012 Музыкалық кеш Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Эстетикалық құндылықтарды өн бойына игеруге қызығушылығын арттыру,қандайда бір көркем шығарма саласында өзінің бейімділігі мен қабілетін байқап көруге ұмтылысын қалыптастыру.

Нәтижесінде оқушы бойында танымы кеңейіп,рухани құндылықтары әсемдік арқылы көркем мәдениет арқылы қалыптасады

Экологиялық

тәрбие беру

Қоршаған ортаның экологиялық жайсыздығы 15.03.2012 Дөңгелек үстел Сынып жетекшісі
Құстар біздің досымыз 17.05.2012 Сайыс сабағы Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Табиғат тағдыры үшін тұлғаның жауапкершілік сезімін қалыптастыру,жанашырлық сезімін қалыптастыра отырып,табиғат үйлесімін қорғауға көзқарасты нығайту

Нәтижесінде табиғаттың адам өміріндегі маңызын түсінеді,табиғаттың тылсым сырына үңіле бастайды.

5.Отбасы тәрбиесі Отбасы —  тіршіліктің тірегі 06.10.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
«Асыл әжем,сүйкімді немерем» 07.03.2012 Сайыс Сынып жетекші
Әке – отбасының тірегі 03.05.2012 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Өз туыстарының кемшіліктеріне шыдамдылық көрсетуін қалыптастыру,өзін отбасының тең құқылы бір мүшесі ретінде сезінуіне,ересек адам ретінде пікір айта алуына дағдыландыру.

Нәтижесінде отбасында ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынасы нығая түседі.

 

6. Дене тәрбиесі және салауатты өмір салтын қалыптастыру Денсаулығы ғаламның – денсаулығы адамның 23.02.2012 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
ЖҚТБ – ға қарсы күрес күні 01.12.2011 Дөңгелек үстел Сынып жетекші
7 – сәуір әлемдік денсаулық күні 05.04.2012 Семинар тренинг Сынып жетекші
Салауаттылық — денсаулық негізі 23.05.2012 Сайыс Сынып жетекші, дене шынықтыру пәні мұғалімі
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Теріс әсерлерге қарсы тұра алу қабілетін қалыптастыру,дене еңбегі,психологиялық,әлеуметтік және рухани саулық туралы түсінік қалыптастыру.

Нәтижесінде оқушыларға адам денсаулығының қымбаттығын түсінеді,денсаулықты сақтаудың өмірлік дағдарысы мен жауапкершілік тәртібінде дағдыланады.

 

7.Еңбек және экономикалық

тәрбие

Отбасы бюджеті және мен 22.09.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Халықаралық стандарттау күні 13.10.2011 Пікір алмасу Сынып жетекші
Ұлттық валюта күні 17.11.2011 Дөңгелек үстел Сынып жетекші
Нан – дастархан байлығы 24.11.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Нарықтық экономиканың негізгі заңдары жайлы білімдерін қалыптастыру,жасөспірімдерінің өзіне-өзі өқызмет көрсету шеберлігін және дағдыларын игере отырып көздеген мақсатына жетудегі шыдамдылықты қалыптастыру.

Нәтижесінде белгілі бір еңбекте іс-әрекет саласына енуге ұмтылысы қалыптасады.

8. Коммуникативті мәдениетті қалыптастыру

 

 

«Сәлем – сөздің анасы» 26.01.2012 Сынып жиналысы Сынып жетекші
«Тілі басқа, тілегі бір» 30.04.2012 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Шығармашылық жұмыстарда оқушы өзінің ойын білдіріп,қабылдаған шешім нәтижесін бағалай білу дағдысын қалыптастыру және өз қадірін сақтай білу және өзгенің қадір-қасиетін бағалай білу қасиетін қалыптастыру

Нәтижесінде шығармашылық қызметте өзіің дербестігін көрсетуге әртүрлі топ өкілдерімен қарым-қатынас жасау мәдениеті қалыптасады.

 

9. Өзін — өзі тану мен өзін — өзі дамыту қажеттілігін қалыптастыру

 

 

«Мен және менің достарым» 08.12.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Мектеп психологының кеңесі 16.02.2012 Сынып жиналысы Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Әрбір оқушының өзін өзі бағалау, өзін — өзі реттеу, өзін — өзі іске асыру қабілетін дамыту, өзіне деген сенім қалыптастыру, өз қадірін сақтай білу және өзгенің қадір-қасиетін бағалай білу қасиетін қалыптастыру.

Нәтижесінде

Оқушы өздік «Мен» — іне жақындап, өзін — өзі дұрыс анықтайды..

10.Кәсіби

шығармашылық

тәрбиесі

Мұнай – газ кешен қызметкерлерінің күні 08.09.2011 Пікір алмасу сабағы Сынып жетекші
Энергетик күні 22.12.2011 Сынып жиналысы Сынып жетекші
«Ұстаз – ұлы есім» 29.09.2011 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Кәсіби шығармашылық танымын кеңеиту,мамандықты дұрыс таңдауға бағыт-бағдар беру және адам белгілі бір еңбек іс-әрекетіне неіп,бір ізге түсуіне көмек беру.

Нәтижесінде

Маңызды кәсіби қасиеттерді меңгеруге деген ұмтылысы қалыптасады.

11.Әлеуметтік және жеке тұлғаның қасиеттерін қалыптастыру «Ұлылар үндестігі» 19.01.2012 Әдеби – музыкалық кеш Сынып жетекші
«Тұғыры биік тұлға» 09.02.2012 Тәрбие сағаты Сынып жетекші
Алтын сақа 26.04.2012 Сайыс сабағы Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойылған міндет.

Әлеуметтік басқарушылық іс-әрекеттердегі қабілеттерін дамыту, топ басшысы ролі негізінде өзінің саяси ұстанымын және өзгелердің ұстанымын анықтай білуін дамыту

Нәтижесінде

Нәтижесінде әлеуметтік өзгерістерді ұғыну, соған орай белсенді өмір ұстанымында болуға ыңғайланады.

12. Интеллектуалды мәдениетті қалыптастыру «Тапқыр достар» 12.01.2011 Сайыс сабағы Сынып жетекші
«Сен білесің бе?» 02.02.2012 Пікір алмасу Сынып жетекші
Білім мен парасат сайысы 19.04.2012 Сайыс сабағы Сынып жетекші
Осы бағыт бойынша алға қойған міндет.

Оқу процесінде алған білімдерін тереңірек жетілдіріп, жан – жақты дамыған, кешегіні білетін, бүгінгіні саралай алатын тұлға қалыптастыру.

Нәтижесінде

Ақыл – ойы жан – жақты дамыған, білімді азамат тәрбиеленеді

 

 

 

 

ҮІІ. Оқушылармен жүргізілетін жеке жұмыс

 

4-стратегиялық бағыт – даралық ерекшеліктеріне байланысты жеке жүргізілетін жұмысты ұйымдастыру. Мінез-құлқына ауыртпашылық байқалатын оқушылар және ерекше қабілетті оқушылармен жұмыс.

Оқушылардың педагогикалық – психологиялық диагностикасының көмегімен жеке тқлғалық қасиетін танып, білуге тәрбиелеу, олармен түзету жұмыстарын ұйымдастыру; сынып мінездемесі және жеке оқушының мінездемесімен жұмыс және оқушыны жеке тұлға ретінде танудың диагностикасын жүргізу.

р/с Жеке жұмыс жасайтын оқушының аты-жөні Себебі Түзетуші

іс-әрекеттер

Мерзімі Жауапты
1 Әкім Ерсұлтан

Әбжами Назерке Кәрімолла Серікболсын

Райымбердиев Мақсат

Ерекше қабілетті оқушы Математика пәні мұғалімімен жұмыс бағыты 01.09.-01.11.2011ж. Әкімова А.

Боранбаева Г.

2 Дәстен Дамир

Жақсылықов Нұрбек

Жұмабек Сұлтанғасыр

Мінез-құлқында ауытқушылық байқалған оқушы Психологпен жұмыс бағыты 01.09.- 10.10.2011ж Әкімова А.

Желдірбаева Қ.

 

 

 

 

 

 

ҮІІІ. Ата-анамен жүргізілетін жұмыс

 

     2 стратегиялық бағыт — Ата-анамен жүргізілетін жұмыс бағытын нақты айқындау, жүйелендіру. Мектеп, оқушы, ата-ана арасында байланысты нығайту және бастауыш сынып ата-аналар үшін «Шыңырақ»,  орта буын ата-аналар үшін «Орда», жоғарғы буын ата-аналар үшін «Ақ сарай» жауапкершілігі толық серіктестік құру арқылы бала тәрбиесінде жаңа заман талабына сай ата-аналардың өзіндік толық идеяларын іске асыруға мүмкіндіктер туғызу.

Отбасылық жағдайларды үйрену және баланың отбасылық тәрбиесіне жағдай жасау, ата-анамен жеке және топтық жұмыс жүргізу, тақырыптық кеңестер беру; тақырыптық ата-аналар жиналысын өткізу (тоқсанына 1 рет) ата-ана арасындағы жиналыс рейтінгісін жасау; оқу үрдісінен тыс қызықты іс-әрекетті ұйымдастыруға тарту; «Оқушы-ата-ана» жүйесіндегі ата-аналардың өзара әсерінің біріккен тренингтерін өткізу; сынып оқушылары ата-аналар ұжымының жұмыс қорытындысының диагностикасы.

р/с Іс-шараның мазмұны Уақыты Жауапты адамдар
1. Жаңа оқу жылындағы жаңалықтармен таныстыру, «Орда» серіктестігін құру 10.09.2011ж. Әкімова А.
2. 1 – тоқсанды қорытындылау 02.11.2011ж. Әкімова А.
3. «Мен және менің отбасым» отбасылық сайысы 19.11.2011ж. Әкімова А.
4. 2 – тоқсанды қорытындылау 29.12.2011ж. Әкімова А.
5. Отбасындағы әкенің рөлі. Әкелер жиналысы 14.01.2012ж. Әкімова А.
6. «Оқушы — ата-ана — мұғалім» қарым – қатынасы туралы пікір алмасу 18.02.2012ж. Әкімова А.
7. 3 – тоқсанды қорытындылау 19.03.2012ж. Әкімова А.
8. «Отбасы тәрбиесі» тақырыбында өткізілер психолог кеңесі 14.04.2012ж. Желдірбаева Қ., Әкімова А.
9. 4 – тоқсанды қорытындылау 21.05.2012 Әкімова А.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ІХ. Оқушылардың тәрбиелік және сапалық деңгейлерін бағалау өлшемдері

 

5–стратегиялық бағыт – Оқушылардың тәрбиелік сапалық деңгейлерінінің бағалау өлшемдерін қалыптастыру. Оқушылардың сапалық деңгейлерінінің бағалау өлшемдерін қалыптастыруда алшақтау мотивациясы – бұл төменгі деңгейдегі (тұрақсыз, қызығуы жеткіліксіз, немқұрайлы) оқушылармен жұмыс жасау.

Жетістікке ұмтылу мотивациясы – бұл орта деңгейдегі (қызығушылығы бар, бірақ бағдары айқын емес) оқушылармен жұмыс жүргізу.

Белсенділік мотивациясы – бұл жоғары деңгейдегң (ізденімпаз, өзіндік идеясын ұсына білетін) оқушылармен жұмыс жүргізу.

Шартты түрде 3 деңгейі айқындалып, түзетуші іс-әрекеттер арқылы түзету шаралары жүргізіле отырып, тоқсанына не екі айда бір тұлғалық деңгейінің дамуына, әр деңгейіне көтерілуіне байланысты бағалау өлшемдері жасалуы керек.

 

Міндет:

Орта деңгейдегі (тұрақсыз, қызығуы жеткіліксіз, немқұрайлы) оқушылармен жұмыс жасау.

Нәтижесінде өздігімен жұмыс істей білмеу қабілеті азаяды, жетістікке талпынысы артады.

2011-2012 жылы 50 пайызға жеткізу

 

2 Жалпы сыныптағы оқушының 35 пайызы Жетістікке ұмтылу мотивациясы

Кез келген жұмыс түрін ұйымдастыруға ұмтылыс қабілеті

Кез келген жұмыс түрін ұйымдастыруға ұмтылыс қабілеті

Кітап әлеміне саяхат, тапсырмалар беру арқылы

—         40 пайызға

—         60 пайызға

—         80 пайызға

 

 

 

 

ІІ тоқсан

ІІІ тоқсан

ІҮ тоқсан

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Міндет:

Орта деңгейдегі (қызығушылығы бар, бірақ бағдары айқын емес) оқушылармен жұмыс жүргізу.

Нәтижесінде жұмыс түрін ұйымдастыруға ниеті арқылы, жағымды қарым-қатынас туғызады.

2011-2012 жылы 80 пайызға жеткізу