Галогендер. Хлор

50

 

Сабақтың тақырыбы: Галогендер. Хлор

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: оқушыларға галогендердің, хлордың периодтық жүйедегі орны, қасиеттері, қолданылуы туралы мағлұмат беру.

Дамытушылық: оқушылардың ойлау қабілеттерін дамыту. Химиялық тәжірибелер арқылы теория мен практиканы ұштастыру.

Тәрбиелік: оқушыларды топпен жұмыс жасауға қалыптастыру, пәнге қызығушылығын арттыру.

Сабақтың түрі: аралас

Сабақтың әдісі: дәріс – сұхбат, түсіндіру, өзіндік жұмыс, тәжірибе.

Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, таратпалар, тұз қышқылы, металл үлгілері

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу, топқа бөлу.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау

І топ: SO2  алынуы, қасиеттері. Күкірт қышқылының қолданылуы.

ІІ топ: SO3  қасиеттері. Күкірт қышқылының қасиеттері.

ІІІ. Жаңа сабақ

  1. «Қызығушылығын ояту» Сөзжұмбақ шешу.
  2. «Мағынаны тану»

І топ «Галогендердің периодтық жүйедегі орны»

ІІ топ «Хлордың периодтық жүйедегі орны»

 

ҮІІА топшасы элементтерінің қасиеттері

 

Қасиеттері F Cl Br I At
Реттік нөмірі 9 17 35 53 85
Салыстырмалы атомдық массасы, м.а.б 18,998 35,453 79,904 126,90 209,99
Валенттік электрондары 2s2 2p5 3s2 3p5 4s2 4p5 5s2 5p5 6s2 6p5
Атом радиусы, нм 0.064 0.099 0.114 0.133
Салыстырмалы электртерістігі 4.10 2.83 2.74 2.21 1.90
Физикалық күйі Ашық жасыл газ Сары жасыл газ Қызыл қоңыр сұйық Қара күлгін крист. Қара көкшіл крист.
Балқу температурасы, Со -219,6 -101,0 -7,3 113,6 227
Қайнау температурасы, Со -188,1 -34,1 59,2 185,5 317

 

Хлордың табиғатта кездесуі:

Табиғатта тек қосылыс түрінде кездеседі (жер қыртысындағы үлесі 0,2% )

Физикалық қасиеттері. Хлор – белсенді элемент. Ауадан 2,5 есе ауыр. 1VН2О : 2,5V Cl

 

Химиялық қасиеттері. Күн сәулесі әсерінен хлор сутекпен қопарылыс түзе әрекеттеседі:

H2 + Cl2 = 2HCl

2Sb + 5Cl2 = 2SbCl5

Cu + Cl2 = CuCl2

2Fe + 3Cl2 = 2FeCl3

2Na + Cl2 = 2NaCl

 

Қолданылуы.

Хлор – маталарды ағартуда, ағартқыш әк, тұз қышқылын алуда, ауылшаруашылығы зиянкестеріне қарсы күресте пайдаланылатын заттарды алуға, ауыз суын  тазартуда қолданылады. Хлорды уландырғыш заттар алуда да қолданылады: Фосген СОCl2, иприт (С2 Н4 Cl)2 S, хлорпикрин CCl3 NO2 т.б (видео көру)

Алынуы. Алғаш рет 1774ж швед химигі К.Шееле тұз қышқылымен МnО2 – ге әсер етіп алды.

 

Зертханада.

МnО2 + 4HCl = MnCl2 + Cl2↑ +2H2 O

16HCl + 2KMnO4 = 2MnCl2 + 5Cl2↑ +8H2 O + 2KCl

 

6HCl + KClO3 = KCl + 3Cl2↑ +3H2 O

 

СaОCl2 + 2HCl = CaCl2 + Cl2↑ +H2 O

 

Өнеркәсіпте.

2NaCl + 2H2 O → H2 ↑ + Cl2↑ + 2NaOH

 

Хлорсутек, тұзқышқылы және хлоридтер. HCl – өткір иісті, тыныс алу жолдарын тітіркендіретін газ. Ауадан 1,26 есе ауыр. Суда жақсы ериді. Оның судағы ерітіндісі тұз қышқылы деп аталады.

Алынуы. NaCl + H2 SO4 = NaHSO4 + HCl

NaHSO4 + NaCl = Na2 SO4 + HCl

 

H2  + Cl2 = 2HCl

 

Химиялық қасиеттері.

Zn + 2HCl = ZnCl2 + H2

MgO + 2HCl = MgCl2 + H2 O

NaOH + HCl = NaCl + H2 O

AgNO3 + HCl = AgCl↓ + HNO3

 

Тұз қышқылының тұздары хлоридтер деп аталады.

 

AgNO3 + HCl = AgCl↓ + HNO3

Қысқартылған иондық теңдеуі:

Cl + Ag+ = AgCl↓

NaCl – тамақ өнеркәсібінде қолданылады.

KCl – маңызды минералды тыңайтқыш

ZnCl2 – ерітіндісін теміржол шпалдарына сіңіріп, шіруден сақтау үшін, сондай – ақ дәнекерлеу кезінде қолданылады.

CaCl2 – суытқыш қоспа дайындауға қажет. Сусыз CaCl2 газдарды кептіру үшін қолданылады.

 

ІІІ. «Ой толғаныс»

І топ. NaCl → Cl2 → HCl → AgCl

ІІ топ. NaCl → Cl2 → HCl → Cl2 → FeCl3

 

Семантикалық карта

 

Хлор қосылыстары HCl KCl COCl2 CaF2 NaCl KClO3
Ас тұзы
Бертолле тұзы
Фосген
Хлорсутек
Балқытқыш шпат
Сильвин

 

  1. IV. Қорытынды
  2. V. Бағалау

VІ. Үйге: §8.20, 8.21

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Бағалау парағы

 

Тапсырма

 

 

 

1. Үй тапсырмасы 2. Жаңа сабақ 3. Реакция теңдеулерін жазу 4. Топ басшылар сайысы 5. Семантикалық карта Қорытынды баға
1.

 

2.

 

3.

 

4.