Абай жане оның әндері

112

Сабақтың тақырыбы: Абай жане оның әндері

Сабақтын мақсаты:

А) білімділік: Оқушыларға ұлы сазгер Абайдың өмірі,оның қазақ музыка өнерінде алатын орын,ндерінің ерекшелігі туралы музыкалық білім беру

Б) тәрбиелік:  Абайдың қалдырған мұрасын жалғастыратын,саналы,өнерлі,білімді азаматты тәрбиелеу.Абай әндері арқылы эстетикалық,адамгершілік тәрбие беру.

В) Дамытушылық: Мзыкалық сөз қорларын байыту,музыканы тыңдай және түсіне білу,ән айту қабілеттерін жетлдіру.

Сабақтың түрі:             Аралас сабақ.

Сабақтың типі:             Жаңа материалды меңгеру.

Сабақтың әдісі:            Түсіндірмелі-иллюстративті,баяндау,сұрақ-жауып

Көрнекіліктер:

Сабақтың барысы: Оқушылар класқа Абайдың «көзімнің қарасы» әнімен кіреді.

І. Ұйымдастыру кезеңі (оқушылардың сабаққа қатынастарын,оқу-құралдарын тексеру)

ІІ. Жаңа сабақ.

А) Қызығушылығын ояту. Абай деген сөзді естігенде,ойларыңа,көз алдарыңа не келеді? Оқушылар ойларын қағазға түсіреді. Ассоциациялық аймақ құрғызамын.

 

 

 

 Мағынаны тану: Оқушыларға Абайдың  туған жері туралы бейнетаспадан  көрсетемін.

Абай Құнанбаев  өмірі мен әндері туралы мұғалім түсінігі. (тақтада Абай суреттері кетеді)

Абай Құнанбаев (1845-1904) ақын, ағартушы, композитор, аудармашы.

 

Ол өзі қалдырып кеткен құнды мұраларында адам бойында кездесетін жаман мінез құлықтарды сынап, адамдықты, ақыл мен білімді алға қойды.Сонымен бірге басқа халықтың мәдениетін, өнерін білуге шақырды.Абай композитор ретінде қазақ музыка мәдениетінде үлкен үлес қосқан. Ол өз әндерінде махаббат және табиғат суреттерін, жыл мезгілдерін жырлаған.

 

. Әндері «Желсіз түнде жарық ай», «Қараңғы түнде тау қалғып», «Көзімнің қарасы», «Сегіз аяқ», «Өзгеге көңілім тоярсың»т.б. және де Абай орыс ақындары Пушкин, Лермонтов, Крылов шығармаларын қазақшаға аударып, оған музыка жазды.

 

 

 

 жылдар                   атаулар
1845ж

1888ж

1919-1923жж

 

1926ж

1939ж

Абай Құнанбаев дүниеге келді.

«Желсіз түнде жарық ай» әні шыққан.

Абай әндері ел ішіне ауызша тараған. Көзі тірі кезінде нотаға түспеген.Ең алғаш нотаға түскен жылдары.

«Музыкалық этнография» деген жинаққа Абай әндері енгізілген.

Абайдың немересі Мекен апамыздың айтуында  М.Әуезовтің ұйытқы болуымен Абайдың  16 әні  нотаға түсті

 

 

 

Музыка тыңдау:  Абай табиғаттың әсем сырларын, ондағы болып жатқан құбылыстарды, адам өміріне арнап жырға қосты. Табиғат, махаббат сырына арналған әні «Желсіз түнде жарық ай».Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» әні. Бұл әнді 1888 жылы Абай Ақшоқыға қарап тұрып айтқан екен. Ақшоқы Абай жырының бесігі. Бұл өлең 1909 жылы кітапқа басылған.

Жарық айдың сәулесі суға түсіп, дірілдеп тұрған жанды бейнесі, терең сайды қуалап, тасқындап ағып жатқан өзен, қалың ағаштың сыбырласқан жасыл жапырақтары, жер жүзін құлпыртып тұрған көкорай шалғын – табиғаттың сан алуан суреті көз алдыңа келеді, көңіліңе қона кетеді.

 

Музыка сауаты: Динамикалық белгілер.Әннің шумақтарында кездесетін қатты, ақырын, орташа белгілері болады. Дыбыс күшін азайту немесе күшейту белгісін Динамикалық белгілер деп атайды.(грек тілінде динамикос – күшейту)

Шығарманың мазмұны мен табиғаи болмысы, орындаушылық ерекшеліктері мен дыбысты күшейту немесе азайту белгілері былай белгіленеді.

p –  piano — пиано – ақырын, жай

f —   forte – форте — қатты

mf- messo piano – меццопиано — орташа

ff – fortissimo – фортиссимо — өте қатты

pp – pianissimo – пианиссимо — өте жай

<  — crescendo – крещендо – бірте-бірте күшейте

>  — diminuendo – диминуэндо – бірте-бірте жайлата

( желсіз түнде жарық ай нотасын көрсету)

Классикалық музыка деп ең биік көркемдік талапқа сай, терең мазмұнды, уақыт сынынан өткен, музыка өнерінің алтын қорына енген шығарма.

Абай тек орыс әндерін ғана емес, классикалық музыканы да білген.Орыс және Еуропа музыкасы жөнінде түсінігінің кеңейюіне Санк-Петербургта оқыған баласы Әбдірахманның көп ықпалы тиген.

Абай өз әндерінде табиғат сұлулығын, адамның көңілін әсерлі әуенмен бейнелеп жеткізген.Қазір біз Абайдың табиғатты бейнелейтін «Желсіз түнде жарық ай» әнін үйренеміз.

Бұл ән естіген құлаққа жағымды, өлеңнің тұтастығымен, айқындығымен және әуенімен ерекшеленетін ән. Әуені мен өлеңі екеуі біртұтас көркем бейне жасап, көз алдымызға жарық ай астындағы әдемі тымық түн елестетеді.Әннің әуені жеңіл, лүп еткен лептен құйылғандай сабырлы, бір тегіс, құлаққа жағымды болып келеді.

Сабақты бекіту: Оқушылармен жұмыс.

  1. Абай кім? Оның қандай лирикалық өлеңдерін білесіңдер?
  2. «Желсіз түнде жарық ай» өлеңін қара сөзбен суретте.
  3. Абайдың әндері туралы қандай мәлімет білеміз? ( уақытнамалық кестемен жұмыс)
  4. «Ақын болу» ойыны. Абайға арнап өлең шығару.

…………………. дана,

…………………. ғана.

………………… оқығанды,

……………….. пана

Бағалау: Мониторлық бағалау жүйесі.

Оқушының аты-жөні Ән орындау Мәнерлеп жатқа айту Белсенді жұмыс атқарғандар Лездеме сұрақ