Сөзжасамнан өткенді еске түсіру

105

Сабақ тақырыбы: Сөзжасамнан өткенді еске түсіру

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Сөзжасам туралы мағлұмат беру, сөзжасамның жасалу жолдарынан алған білімдерін пысықтау, мысалдар арқылы дәлелдей білуге үйрету

Дамытушылық: Алған білімдерін кеңейтіп, жаңа дағдысын қалыптастыру,өз бетінше сөзжасаманың жасалу жолдарын ажырата білуге дағыдыландыру.

Тәрбиелік: Оқушыларды тілдік- эстетикалық сезімге тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Жаңа  білімді меңгеру, игерілген білімді пысықтау.

Сабақтың түрі:   Түрлендірілген аралас сабақ

Әдіс-тәсілдері: Сұрақ-жауап,түсіндіру

Пәнаралық байланыс: әдебиет

Көрнекіліктер: слайд, сызбалар

Сабақтың барысы:

  1. Ұйымдастыру кезеңі: сынып кезекшісімен жұмыс, өтілетін сабақ тақырыбы, мақсат- міндеттерімен таныстыру.
  2. Үй тапсырмасын пысықтау.
  1. Слайд №1 «Ой шақыру стратегиясына»

1.Фонетикалық екі ұғым

Бірі мен бірі сыбайлас,

Бірі айтылады да естіледі,

Екіншісі – жазылады да көрінеді.  (әріп — дыбыс)

  1. Бір ағашта 37 алма,

Оны алып жемек болсаң

Он шақтысы тамағыңнан еркін өтеді,

Қалғандары қақтығып барып өтеді.     (дауысты және дауыссыз дыбыстар)

  1. К-ден басталсам,

Маған қарап сабақ айтады.

П-дан басталсам,

Маған балалар жүгін артады. (кітап, парта)

  1. Басы-ашық, аяғы-қысаң,

Екі-ақ дыбыс, есеп қылсаң.

Саған да ол керек болар,

Өзен-көлге жақын тұрсаң. (ау)

  1. Дыбыс емес, таңба

Оқылмайды, жазылады.

Бірақ сөзден табылады

Ол қай әріп еді?

Ойлап көрші, есіңде бар ма?   (ь, ъ)

  1. «Қ»-мен егер бітірсең,

Ыдыс-аяқ ол бірі.

«Н»-мен егер бітірсең,

Балықтың ол бір түрі.   (табақ, табан)

 

ІІІ. Жаңа сабақ : Бүгін сабақта біз сөзжасам және оның жасалу жолдарын еске түсіріп, жұмыстар жүргіземіз.

Сөзжасам – жаңа сөздердің жасалуы

1.Лексикалық жолмен жасалған туынды сөздер   Қара: 1)қара шаш – заттың түсін білдіріп тұр;

2) тақтаға қара- қимыл-әрекетті білдіріп тұр

2.Жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздер  Түбір+ сөз тудырушы жұрнақтар

3.Екі сөзді біріктіру арқылы жасалған туынды сөздер  Мысалы: Көктөбе     (Көк+ төбе)

  1. Екі сөздің қосарлануы арқылы жасалған туынды сөздер Мысалы: Ауыл-аймақ,  кәрі-жас,

сөйлей-сөйлей, ақ-қара, азды-көпті, үгіт-насихат,   оқу- әдістемелік

  1. Екі сөзді тіркестіру арқылы жасалған туынды сөздер Маңғыстау облысы , он жеті,

мың тоғыз жүз жиырма бес, сөз таптары,қара-торы, мал шаруашылығы.

 

ІІ. Семантикалық карта

№1

Мысалдар Жұрнақ арқылы жасалған туынды сөз Екі сөзді біріктіру арқылы жасалған туынды сөз Екі сөздің қосарлануы арқылы

жасалған туынды сөз

Екі сөзді тіркестіру арқылы

жасалған туынды сөз

Лексикалық жолмен жасалған

туынды сөз

Бүркітші +
Бүгін +
Арам шөп, арам тамақ +
Үлкен үй +
Білім +
Баспасөз +
Жүзбе-жүз +
Жер серігі +

 

№2

Мысалдар Жұрнақ арқылы жасалған туынды сөз Екі сөзді біріктіру арқылы жасалған туынды сөз Екі сөздңі қосарлануы арқылы

жасалған туынды сөз

Екі сөзді тіркестіру арқылы

жасалған туынды сөз

Лексикалық жолмен жасалған

туынды сөз

Түсім +
Еңбеккүн +
Қарама-қарсы +
Суық су, суық хабар +
Ұшқыш +
Күн сәулесі +
Қолбасшы +
Көзбе-көз +

 

ІІІ.  Мәтін тыңдау

«Тіл – ұлттың басты негізі»

(мәтіннен  жаңа   сөздерді  теріп  жазу, жасалу жолын түсіндіру)

ІV. Шығармашылық жұмыс

1.Лексика тарауынан тест жұмысын орындау

  1. Көзқарас, күрегі сөздеріне толық фонетикалық талдау

3.Мәтін жазу Тақырыбы: «Ауылға барғанда», «Маған ұнаған шығарма»

 

Тест тапсырмасы

  1. Архаизмнен болған тіркесті табыңыз.

А/садақ тарту   В/Абай даңғылы   С/нарықтық экономика  Д/физикалық карта

  1. “Архаизм” сөзінің мағынасы не?

А/жаңа сөз   В/тарихи сөз    С/ежелгі, көне     Д/аймақтық сөз

  1. Қазір қолданыстан мүлдем шығып қалған сөздер қалай аталады?

А/неологизм   В/историзм    С/архаизм      Д/диалект

  1. Көнерген сөзді табыңыз.

А/ саяжай  В/барымта  С/жағажай  Д/сүндет той

  1. Неологизм сөзді көрсетіңіз. А/несие В/гарантия  С/процент  Д/фонд

6.Қай қатар неологизм сөздерге жатады?

А/класс, лампа      В/хандық,барымта     С/сәулет,пайыз      Д/анализ, скидка

  1. Неологизм сөзінің мағынасы не?

А/жаңа сөз   В/тарихи сөз    С/ежелгі, көне     Д/аймақтық сөз

8.Сөйлемдегі архаизмді белгілеңіз.

Сарайдан сұлу ханша шықты.

А/сарайдан  В/шықты   С/сұлу   Д/ханша

  1. Кәсіби сөздердің қатарын белгілеңіз. А/тасымал,буын,екпін

В/кв.,ромб,куб            С/тоқым,үзеңгі,тұсау           Д/білім,тұрмыс,тіршілік

10.Араб тілінен енген кірме сөзді табыңыз?           А/мұғалім,кітап,дәптер

В/жәшік,бәтеңке,сот             С/кереует,кәмпит            Д/синус,косинус,куб

  1. Кірме сөздерде қандай заңдылық сақталмайды?

А/пунктуация      В/орфографиялық заңдылық         С/үндестік заңы    Д/орфоэпиялық заңдылық

12.“Жалғау”,”сөйлем”,”үстеу” терминдері қай ғылым саласында қолданылады?

А/әдебиет              В/музыка              С/тіл білімі     Д/социология

  1. Интернацианалдық терминді табыңыз.

А/грамматика           В/әдебиет        С/үйкеліс күші             Д/сөйлем

14.Белгілі бір аймақта ғана қолданылатын сөздерді не дейді?

А/кірме сөз     В/диалект сөз    С/кәсіби сөз      Д/термин сөз

15.Историзмді көрсет

А/әуен     В/әнұран     С/ қорамса      Д/ғарыш  айлағы

 

  1. Жаттығумен жұмыс

39 – жаттығу

Қос бағанды байланыстырып,

жаңа сөздер жасау.

1-қатар біріккен сөздер

2-қатар қос сөздер

3-қатар тіркескен сөздер

40 – жаттығу

Үлгі бойынша сөздерге тұлғалық талдау жүргізу.

1-қатар  екінші мақал-мәтел;

2-қатар үшінші мақал-мәтел;

3-қатар төртінші, бесінші мақал-мәтел.

 

Бекіту.

Бағалау.1. оқушылар сабақтың өтілу барысын бағалайды

2.бірін-бірін бағалайды (стикерлерге  сыныпта жақсы жауап берген 5 оқушының

атын жазады)

Қорытынды. Бүгін 5-сыныпта өтілген тақырыптарға шолу жасап, оның ішінде сөзжасам тарауына ерекше тоқталып, түрлі жұмыстар жасадық. Оқушылар өздерінің білімдері мен тапқырлықтарын көрсетіп жатты.

 

 Шаттық шеңбері тренингі.

Ұраны: Біз бақытты баламыз,

              Шыңына білімнің шығамыз!

             Ана тілін ардақтап,

             Ел тірегі боламыз!

 

Үйге тапсырма

І. 41,42-жаттығулар

ІІ.  5-сыныпта өткен тақырыптарды пысықтау