Ф.И.Голощекиннің Қазақстандағы ауылшаруашалағын ұжымдастыру саясатына қарсы шаруалар қозғалысы

205

Сабақтың тақырыбы: Ф.И.Голощекиннің Қазақстандағы ауылшаруашалағын ұжымдастыру саясатына қарсы шаруалар қозғалысы

Сабақтың мақсаты:

  1. Білімділік. Оқушыларға тақырып бойынша алған

білімдерін  пысықтап, аса маңызды білім  элементтерін

берік қалыптастыру.

  1. Дамытушылық. Өздігінен жұмыс істеуге  үйрету,

ұйымшылдыққа тәрбиелеу.

  1. Тәрбиелілік. Оқушылардың саяси  көзқарасын

қалыптастыру.

Сабақтың көрнекілігі: Слайдтан:

  • Голощекиннің хаты үзінді
  • Цифрлар-фактілер
  • Сталинге хат (үзінді)
  • Суреттер
  • Көтерілістің талаптары

 

Сабақтың  әдісі: Оқушылардың өзіндік жұмыстарын зерттеу, сахналық қойылым.

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Сабақтың типі: дәстүрлі емес

Сабақта пайдаланылған жаңа технология элементтері: 1.Дамыта оқыту

2.Деңгейлеп оқыту

 

Сабақ барысы:

1)Ұйымдастыру – С.Тұрысбековтың «Көңіл толқыны»  күйін тыңдау арқылы тақырыпты ашу.

2) Үй тапсырмасы.

 

Үй тапсырмасының барысы.

  1. Ұжымдастыру кезіндегі ауыл бейнесі

Оқушылар орындаған тапсырмалардың жауаптары

1-тапсырма.

— Уа кімсің?

— Шаруамыз.

— Қайдан келесіз?

— Ауылдан келеміз.

— Ауылың қандай?

— Ұжымдастыру жүргелі жатыр.

— Сонда не болады?

— Ауылшаруашылық артелдері, коммуналар құрылуда.

— Малдың жағдайы қандай?

— Мал бар. 40,5 млн.-ға жетті.

— Ия, жақсы екенсіңдер.

 

2-тапсырма.  (телехабар)

— Тележурналист:

Құрметті телекөрермендер. Бүгін, бізде қонақта Партияның XV-съезд делегаты.

—  Қош келдіңіз. Сізге съезд шешімдері туралы бірнеше сұрақтарым бар еді.

—  Қандай қандай ұстанымдары бар?

— Біріншіден, Ауылшаруашылығын ұжымдастыру идеясы неден

туындады?

— ия, бұл КСРО-дағы социализм құрылысының құрамдас бөлігі.

— Қандай қандай ұстанымдары бар?

— Қазақстандағы еріктілік, дербестік, материалдық мүдделік және ұжымдастыру кезең-кезеңімен өту керек.

— Қазақстандағы ұжымдастыру қашан аяқталуға тиіс және қандай формалары бар?

— 1932 жылдың көктемінде  астықты аудандарда  колхоз құрылысы негізгі формасы – ауылшаруашылық артелі, малды аудандарда жерді бірлесіп өңдеу және шөп шабу жөніндегі серіктестіктер болуға тиіс.

Жарайды сұхбатыңызға рахмет.

3-тапсырма.

Схема арқылы Голощекиннің Қазақстандағы саясатын түсіндіру

 

ЖЭС

 

 

 

 

КОММУНА

ҚЫЗЫЛ  ОТАУ

АРТЕЛЬ

МАЛ  САНЫ – 40,5 МЛН.

ТОЗ

 

1925

 

ГОЛОЩЕКИН

 

 

 

 

АУЫЛДЫ КЕҢЕСТЕНДІРУ

 

 

 

 

 

 

1928 жылы  «Аса ірі бай  шаруашылықтар мен жартылай феодалдарды тәркілеу» және жер аудару туралы декрет

4-тапсырма. Төмендегі дәуір құжатын пайдалана отырып, тәркілеу туралы  өз ойыңды  айт.

1928 жылы 27 тамызда Қаз ОАК мен Қаз ХКС-нің «Байлардың шаруашылығын тәркілеу туралы»  қаулысы шықты.  Ол күшіне енген сәттен бастап шаруа қожалықтарына өзіндік ауыл шаруашылық өнімдерінің артығын қалауы бойынша иелену құқығына кепілдік беретін. Жаңа экономикалық саясаттың принциптерінен бас тартылды. Қаулыға сай, байлардың шаруашылығын тәркілей отырып, оларды тұрғылықты жерінен қоныс аударып жіберуге рұқсат етілді.

Тәркілеу жөніндегі науқан, мақта шаруашылығы аудандарынан басқа, республиканың барлық жерлерін қамтыды. Тәркілеу нәтижесінде 657 анағұрлым ірі байлар қоныс аударылды, олардан 145 мың бас ірі қара тартып алынды, ауыл шаруашылық құралдары 877 колхозға және 24491 жеке шаруашылыққа берілді.

Астық өнімдерін, егіндік пен шабындық жерлерді және малды тәркілеу науқаны барлық жерде де заң нормаларын бұзумен: халықты қорқыту және зорлау арқылы, байсымақтарды күштеу арқылы іске асырылды.

Тәркілеу жөніндегі шараларды жүргізу барысында тәркілеу шегіне жеткізу үшін жеке шаруашылқтарды әдейі біріктіру де бой алды.

Тәркіленіп кетпес үшін кейбір байлар өзінің мүлкі мен малын орта шаруалар мен кедейлерге бөліп берд, малының бір бөлігін базарда сатты.

 

5-тапсырма. Сталинге жазылған хаттар.

 

Нәубет шындығы

Ораз Исаевтан хат.

Тамыз 1932жыл

Сталин жолдас!

Қазақ ауылындағы қазіргі жағдай мені мына бір жәйітті тікелей өзіңізге хабарлауыма мәжбүр етті.

Қазақстанның халық шаруашылығының осы бір маңызды саласы- мал шаруашылығы, оны дамытуда түбірлі өзгерістер болғанмен, сан тұрғысынан алғанда түп-тура қиямет жағдайға ұшырап отыр.

1929 жылғы есептің дерегі бойынша Қазақстан 40 млн. бас мал болса, ал қазір не бары 6 млн. мал қалды, оның 2 млн. совхоздарда , ал колхозбен жеке меншік сектордағы 4 млн. бас малдың көп бөлігі қазақтар аудандарында емес, орыс аудандарында.

Мал шаруашылықтарының осы жағдайы қазақ жұртын күйзелтіп отыр. Орталық Қазақстанның 10-12 ауылы қазірде аштыққа ұшырауда. Деректергше қарағанда 10-15 мың адам аштан өлген. 1931 жылы етек алған жаппай қоныс аудару тоқталар емес…

Малдың жаппай қырылуы себептерін айтайын.

  1. Ет өткізу жоспардың шамадан тыс асыра белгіленуінде.
  2. Егістік дұрыс шықпады. Егіншілікпен айналысатын көрші аудандарды мемлекетке тегіс товарлы астық беруге міндеттеп, ал мал өткізушілер астықпен қамтамасыз етілмей отыр. Мал шаруашылығын қазіргі күйге душар еткен басты себеп Қазақстанда партия саясатының ұлт аудандардағы коллективтендіру турасы, сіздің талай рет айтқан нұсқауларыңыздың бұрмалануы деп білу керек.

Коммунистік сәлеммен, Ораз Исаев.

 

6-тапсырма. Оңтүстік Қазақстандағы ашаршылық – мәнжазба

 

7-тапсырма. Тест тапсырмасы.

  1. Ұжымдастыру бағыты қай съезде жарияланды?

А)   XII съезде  ә) XV съезде  б) XVI  съезде

 

  1. Ұжымдастыруды аяқтау мерзімі белгіленді?

А) 1932 ж. көктемде  ә) 1932 ж. күзде  б) 1932 ж. Жазында

 

  1. Шаруалар ұжымдастыру түрін таңдағанда нені таңдады?

А) ауыл шаруашылық артелі  ә) камона  б) тоз

 

  1. Шаруашылықта ұжымдастыру 1931 ж. қаншаға жетті?

А) 70%  ә) 55%    б) 65 %

  1. «Қазақ жерінде көршілес өлкелерге көшулер саны артуда» -деп жазған кім?А) Голощекин ә) Рысқұлов  б) Дулатов
  2. Ауыл шаруашылығында ұжымдастыруда негізгі ұстанымдар?

А) егіншілік пен дербестік  ә) материалдық мүдделікпен ауыл шаруашылығын ұжымдастыру кезең-кезеңмен өтуі   б) екеуі де

  1. 1933 ж. малдың саны қанша?

А) 40,5 млн.    ә) 4,5  млн.  б)  3,5  млн.

  1. Аштық салдарынан 1932 ж. қанша адам өлді?

А) 313   ә)  769   б)  755

  1. Аштық апаты мен себебі туралы Голощекинге хат жазды?

А) Мүсірепов, Дулатов  ә)  Сейфуллин, Жансүгіров  б) Майлин, Жангелдин

 

8-тапсырма.   Ұжымдастырудан  кейінгі  қазақ  ауылы  бейнесі.

-Уа кімсің?

— Шаруамыз.

— Қайдан келесіз?

— Ауылдан келеміз

— Қайда  барасың?

Қалаға барамын.

-Неге?

Жағдай жоқ.

— Не болды?

— Барлығын алды.Аштық.

— Кім алды?

Кеңес өкіметі алды.

— Мал қайда?

— Жоқ.

— Қанша қалды?

— 4,5 млн.

— Нең қалды?

— Ештеме.

— Енді не істейсің?

— Көтеріліске  шығамыз.

 

 

Жаңа  сабақ

  1. Қарсылық формалары (Слайд арқылы түсіндіру).
  2. Қазақ ауылы жағдайы туралы  Голощекиннің  хаты.
  3. Ауыл шаруашылығының Сталиндік үлгісіне қарсы  күрес. (Слайд  арқылы)

 

Барысы:

1 – мәселе.

1929-30 жж. ұжымдастыруға  қарсы  формалар

Кінәлілерді өлтіру

 

 

Қалаға құрылысқа кету

Қазақ отрядын  құру

 

Ашық көтеріліске шығу                    Басқа  аймақтарға  кету

 

 

2 – мәселе. Хат  жазу   (Слайдпен  көрсету)

Қазақ БК (б) П  комитетінің  жауапты хатшысы  Ф.И.  Голощекиннің партияның орталық  комитеті хатшыларына мағлұмат хаты.

21  сәуір  1930 жыл

Аса құпия БК (б) П

Орталық комитетіне

Сталин, Молотов,

Каганович, Смирнов

жолдастарға

Қазақ ауылының  жағдайы  туралы

Өлкелік  барлық  кедергілердің ішіндегі ең  қиыны – қазақ  ауылындағы  кедергілер  болып  отыр.  Бірсыпыра  жерлерде  көтерілістер бой көтерді.  Ең  алдымен  осының  себептерін айтайын.

А)  Мұның  негізгі  себебі  аса  шиеленіскен  таптық  күрес.  Өйткені  байлар  атқа  мінерлер  әлі  де  едәуір  күшіне  ие.

ә)  Байлар  тарапынан  көтеріліске дайындық  өткен  жылдың  көктемінен  басталды.  Оны  ұйымдастыратын  ұлтшылдық  орталық  бар.  Бәрінен  қызығы,  қазір  анықталып  жатқандай ,  бұл  жөнінде  ауыл  коммунистері  мен  кеңес  қызметкерлері  білген.  Бірақ  олар  осы  жайында  ешкімге  хабарласпаған.  Керісінше  олардың  жиындарына  қатысқан.

В)  Қозғалыс  өткен  жылдың  қыркүйегінен  төмендегі  ретпен  басталған.  Қарақалпақстанның  Тақтакөпірінде  — 27 қыркүйекте,  Сырдария  округіндегі  Бостандықта – 28 қыркүйекте, Созақта – 7 ақпанда, Ақтөбе,  Ырғызда – 7 ақпанда.

Уақыт  тұрғысынан  қарар  болсақ,  қозғалыстың  бұлайша етек  алуын  тек  коллективтендірумен  байланыстыруғаболмайтындығын  көрсетеді.

Г) Осы  қозғалыстың  географиялық  орны…

Д) Өзімізге  де  есеп  беретін  және  орталық  комитетіне  де  ашық  айтуға  тиісті  маңызды  мәселе  мынау  «бандитизмді»  ұйымдастырушылардың  —  ауыл  адамдарының  қалың  көпшілігін өздерінің  соңынан  ертіп  алуын  немен  түсіндіруге  болады?…

Е) Тағы  бір  қателігіміз.  Соңғы  жылдары  ауылдағы  үздік  қызметкерлерді  жұмысқа  алдық.  Ескі  кадрлар  орындарында  қалып  қойды.

Ж) Ақырында  бандитизммен  күрес  тәсілі  дұрыс  болмады…

Коммунистік  сәлеммен        Ф.И. Голощекин.

 

3 – мәселе. Экраннан  слайд  арқылы  түсіндіру.

 

Бекіту.

  1. Ұжымдастырудың Сталиндік үлгісіне  қарсы күрес түрлерін  атаңдар?
  2. Көтерілісшілер қандай талаптар  қойды?
  3. Көтерілісшілер қай аудан  орталығын  басып  алды?

 

Бағалау.

Үйге  тапсырма.

 

  1. Жаппай ұжымдастыру  саясатының зардаптары.
  2. Тестілік тапсырма.