Жақшаны ашу. Ортақ көбейткішті жақша сыртына шығару.

453

Сабақтың  тақырыбы: Жақшаны  ашу. Ортақ  көбейткішті жақша сыртына шығару.

Мақсаты:Жақшаны  ашу  ережесін  тұжырымдау,көбейтудің қосуға  және  азайтуға  қатысты үлестірімділік  қасиетін  пайдаланып   жақшаларды  ашу. Жақшаны  ашу  ережелерін тиісті  жағдайларда пайдалану.                                                                                     Білімділік  мәні:ортақ  көбейткішті  жақша сыртына шығару және жақшаны  ашып, көбейтіндіні  қосынды  түрінде  өрнектей білу.                                                                                                                Тәрбиелік  мәні:оқушыларды  еңбектенуге,ізденуге тәрбиелеу,шапшаңдыққа баулу.                                                              Дамытушылық  мәні:оқушылардың  пәнге  деген  қызығушылығын  арттыру,логикалық ойлау  қабілетін  дамытып,математикалық  тілде  сөйлеу  мәдениетін қалыптастыру.                                                                                                                               Сабақтың  түрі:жаңа  тақырыпты  таныстыру  сабағы.                                                                                           Көрнекілігі:интерактивті  тақта,көбейтудің  қасиеттері,деңгейлік  тапсырмалар.

Сабақтың  барысы:

I.Ұйымдастыру  кезеңі:оқушылармен өзара  амандасу,класс  тазалығына  көңіл бөлу, оқушылар  назарын  сабаққа  аудару.                                                                                                                                                              II.Үй тапсырмасы  бойынша  тірек  сұрақтары: а)қосудың қасиеттерін тұжырымдау;                      ә)көбейтудің  қасиеттерін  тұжырымдау  және  өрнектеу.                                                                      III.Жаңа  тақырыпты түсіндіру: «Жақша»  атауы  немістің Леонард  Эйлер  енгізген «Кlammer»-жақша деген  термин  сөзінен  шыққан.Жақшалар тек XVIII  ғасырдың I жар- тысында  ғана  неміс  ғалымдары  Готфрид Лейбниц  пен  Леонард  Эйлердің  еңбектері  арқылы  кеңінен  тарады.                                                                                                                                                                    Тақырыптың  алдын-ала  даярлық  тапсырмасын  орындау  арқылы  жақшаны  ашып,кө-бейтіндіні қосынды  түрінде  өрнектеуді  оқушылар  тақтада  орындайды:                                                                                                                                            1)3*(2а+9в+10с)═ 6а+18в+30с;                  -5(11х+7у-37)═ -55х-35у+185;                                                                                          2)ортақ  көбейткішті  жақша  сыртына  шығару:                                                                                                                                      ав+ас-аd ═а(в+с-d);                       4а+10в+18с═2(2а+5в+9с)                                                                                                                                    Жақшаны  ашу: а)алдында «+» таңбасы бар жақшаны ашу үшін жақша алдындағы «+»таңбасын және жақшаны жазбай жақша ішіндегі қосылғыштарды өз таңбаларымен жазу керек.  Мысалы: 3+(-2а+5в-6с)═3-2а+5в-6с;                                                                                                                                                                                     ә)алдында «-» таңбасы бар жақшаны ашу үшін «минус» таңбасын және жақшаны жазбай, жақша  ішіндегі қосылғыштарды қарама-қарсы таңбамен жазу  керек.                                                              мысалы: -(7а+2в-3с)═ -7а-2в+3с;     -(9х-8у+5)═ -9х+8у-5;                                                                                                                                      б) а(в+с) түріндегі өрнектегі жақшаны ашып  жазу үшін көбейтудің үлестірімділік қасиеті қолданылады. (көбейтудің   қасиеттеріне   тарихи  шолу  жасау).                                                                                                                                                                                      мысалы: 5(4х+2у)═20х+10у;                                                                                                                                                              в)ортақ  көбеткішті жақша сыртына шығару.                                                                                 Мысалы: 20а+15в ═ 5(4а+3в); мұндағы 5-ортақ көбейткіш.

 

жақшаны  ашу

а (в+с)                                                                                      ав+ас

ортақ                                        ортақ көбейткішті

көбейткіш                                  жақша сыртына шығару

 

IV.Ортақ  көбейткішті  жақша сыртына шығаруға  және  жақшаны  ашуға жаттығулар  орындау.                                                                                                                                   №749-ауызша  орындау.

 №750-тақтада  талдау:                                                                                                                                                                                    1)а+(в-с)═а+в-с;                            4)9-(а+в+с)═9-а-в-с;                     7)а-(в-с+d)═а-в+с-d;                                                                                             2)х-(у+2)═х-у-2;                            5)х-(-3+у-z )═х+3-у+z                  8)х+(у-z+8)═х+у-z+8;                                                      3) m-(-n-k)═ m+n+k;                      6)m+(8+n-k)═m+8+n-k;               9)m-(-2+n+k)═m+2-n-k;

№751-жақшаларды  ашып  жазу:                                                                                                                                                  1)1,9(а+2)═1,9а+3,8;                     3)-2(х-0,9) ═ -2х+1,8;                  5)1,3(а-в)═1,3а-1,3в;                                                               2)3(а-1,7)═3а-5,1;                          4)-3(1,6+у)═ -4,8-3у;                   6)-4(х+у)═ -4х-4у;

№752-ортақ  көбейткішті  жақша  сыртына  шығару:

1)2m- 2n ═2(m-n);                        2)3а-6в═3(а-2в);                           3)6х+10у═2(3х+5у);

3х+3у═3(х+у);                              2с+8d═2(с+4d)                             15а-12в═3(5а-4в);

-4m-4n═ -4(m+n);                         5m-15n═5(m-3n);                         20с-24d═4(5с-6d);

 №753-жақшаны  ашып,өрнектерді  ықшамдау:

1)5-(а+3)═5-а-3═ -а+2;            2)2+(-8+с)═2-8+с═ -6+с;              3)0,8-(а+3)═0,8-а-3═ -а-2,2;

8-(10+в)═8-10-в═ -2-в;            3+(-в-5)═3-в-5═ -в-2;                    1,4+(с-2)═1,4+с-2═ с-0,6;

9-(с+7)═9-с-7═ -с+2;               4+(а-9)═4+а-9 ═ а-5;                      2,6-(-у+10)═2,6+у-10═у-7,4

5.Деңгейлік  тапсырмалар  бойынша оқушылармен  жеке  жұмыс  жасау,талдау.             V.Кестемен   жұмыс: «Қоян  қайда  секіреді?»

-4(а-2в) 9(х+2у)
9х+18у -(а+5в-4с)
-а-5в+4с -4а+8в

 

7.Сабақты  қорытындылау:оқушыларды бағалау, шығарылған есептер  нәтижесі  бойынша тақырыпты  пысықтау.                                                                                                                            Үйге: № 778 (1-4)    Көбейтудің  қасиеттерін  қайталау.

Қолданылған  әдебиеттер:                                                                                                

  1. Г. Глейзер. «Мектептегі математика тарихы»
  2. М. Исқақов. » Қазақ календары»