Алгоритм және оның атқарушылары. Алгоритм қасиеттері. Алгоритмнің өрнектелу жолдары

223

Сабақ тақырыбы: «Алгоритм және оның атқарушылары. Алгоритм қасиеттері. Алгоритмнің өрнектелу жолдары»

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушылардың алгоритм, атқарушы ұғымы, алгоритмнің қасиеттері, алгоритмнің жазылу түрлері туралы білімдерін қалыптастыру.

Дамытушылық: оқушылардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін жан-жақты дамыту;

Тәрбиелік: оқушыларды жүйелікке, бірізділікке, ұқыптылыққа, уақытты тиімді пайдалануға тәрбиелеу.                          

Сабақтың типі:       аралас сабақ

Сабақ әдісі:   практикалық

Сабақта қолданылатын көрнекті құралдар: ДК, проектор,  интерактивті тақта,  флипчарт, кестелер.

Сабақтың жоспары:

  • Ұйымдастыру.
  • Оқушылармен сәлемдесу;

Мейірімді жүрекпен,

Ақпейілді тілекпен,

Амандасып алайық,

Бір жадырап қалайық!

  • Тренинг – «Шаттық шеңбер»;
  • оқушыларды түгендеу;
  • топқа бөлу (Laptop. Tablet);
  • сабақты бастауға жағдай жасау.

 

Сабақты «Бағалау парағы» бойынша  топ көшбасшылары 5 балдық шкала бойынша бағалайды.

Критерий бойынша бағалау парағы

 


Оқушының

аты — жөні

Топпен жұмыс Компьютермен жұмыс Тест Баға
белсенділігі тапқырлығы
3 4 5 3 4 5 3 4 5 3 4 5  
1                            
2                            
3                            
4                            

 

«5» — 20-17 балл                      «4» — 16-13 балл                    «3» — 12-9 балл

 

Топтың ережесі

1.Бір-бірімізді тыңдаймыз

2.Уақытты үнемдейміз

3.Топ мүшелерінің пікірімен санасамыз

 

ІІ. Жаңа сабақ.

«Алгоритм» ұғымы информатикада ақпарат сияқты іргелі ұғымдар қатарына жатады. Алгоритм атауы атақты араб математигі Әбу Жафар Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезми ( 763-850 ж.ж) есімінің латынша Algorithmi (Алгоритми) болып жазылуына шыққан. Ол санаудың ондық жүйесінде көп орынды сандар мен арифметикалық амалдардың орындалу ережесін ұсынған. Бұл ережелер қосынды мен көбейтіндіні табуға арналған амалдарды орындауға қажетті тізбектен құрылған. Сол ереже осы күнге дейін қолданылып келеді.

Әл-Хорезмидің ұсынған тәсілін жатқаушыларды алгоритмдіктер деп, ал «алгоритм» ұғымын бірқатар қасиеттері бар ережелер жүйесі деп атаған. Қазіргі кезде «алгоритм» ұғымы тек математикалық есеп шешу әдісімен ғана шектелмейді. Оның мағынасы әлдеқайда кең. Әрбір компьютер алдын-ала берілген алгоритммен, яғни жоспарлы жұмыс істейді.

Алгоритм дегеніміз – іс әрекеттің рет-ретімен орындалуы. Кез-келген есепті қарапайым амалдарды тізбектей орындау арқылы шығаруға болады. Алгоритімді компьютерде орындау үшін оны программа түрінде жазып шығу керек.

Программа компьютерге түсінікті командалардан тұрады. Осы командалар тізбе орындау соңында есептің нәтижесі шығады. Командалар тізбегін – программа қарастыруға болады. Команда бір ғана қарапайым амалды орындау үшін берілген бұйрық ретінде қабылданады. Командалар: арифметикалық немесе логикалық амал; ақпарат тасымалдау командасы; берілген сандарды салыстыру командасы; берілген сандарды салыстыру командасы; нәтижені экранға, қағаз басып шығару командасы; келесі командаға көшу тәртібін орындау; т.б. болып бөлінеді.

 

Атқарушы түсінігі

Алгоритм атқарушысының рөлін адам немесе автоматтандырылған құрылғы: компьютер, робот және т.б. орындайды.

Жалпы алғанда, өміріміздің барлығы алгоритм тізбектерінен тұрады десек те болады.

Алгоритм орындалу барысында атқарушы қандай инструкция келесі орындалу керектігін біледі. Атқарушы орындай алатын командалардың жиынын атқарушы командалар жүйесі деп атаймыз.

Сонымен, алгоритм атқарушысы алдын-ала қойылған әрекеттерді орындап, нәтижеге жететін адам, компьютер немесе техника болуы мүмкін. Егер есепті шешу үшін техникалық құралдар пайдаланылса, орындалатын әрекеттер тізбегі нақты және түсінікті болу керек. Қаншалықты әрекеттер түсінікті де, нақты болса, соншалықты нәтижеге жету тез және дұрыс болады.

 

Алгоритм қасиеттері

  1. Алгоритмнің айқын, дәл өрнектелу қасиеті. Алгоритмде келтірілген барлық әрекеттердің мағынасы айқын, нықты анықталған болу керек. Онда қандай қадам көрсетілсе тек солар ғана орындалуы қажет. Есеп шығаруға керектің бәрі анықталуы және орындаушыға түсінікті әрі нақты болуы тиіс.
  2. Алгоритмнің үзіктілік қасиеті. Алгоритмнің үзік модульдерге бөлінуі, яғни алгоритмді бірнеше кішкене алгоритмдерге жіктеу мүмкін болу керек. Бұл қасиеті бойынша алгоритм аралық нәтиже беретіндей бірнеше ықшам бөліктерге, ал олар одан кіші қадамдарға бөлінеді, яғни мәселені шешу процесінің тізбегі жеке-жеке әрекеттер жіктеледі. Сондықтан алгоритмді, екі-үш бқлікке бөліп, оларды жеке қабылдай алатын дәрежеде жұмыс істелінуі қажет.
  3. Алгоритмнің нәтижелік қасиеті. Кез-келген алгоритмнің нәтижесі болу керек. Әрекеттердің шектеулі санынан кейін белгілі бір уақытта қорытынды нәтиже алуымыз қажет.
  4. Алгоритмнің жалпылық немесе ортақтық қасиеті. Алгоритм құрғанда белгілі бір жеке проблемаға қарсы ғана арналмай, осы тәріздес мәселелер шешуін толық қамтуға мүмкіндік беретіндей етіп құрылуы қажет.
  5. Алгоритмнің формальды орындалуы. Алгоритмді орындағанда орындаушы оныәр командасының мағынасын түсінуі де, түсінбеуі де мүмкін. Бірақ алгоритмнің әр командасы орындаушының нақты бір әрекетті орындауын талап етеді.

 

Алгоритм жазу жолдары

Алгоритмді компьютерде орындау үшін оларды алдын-ала жазып алу керек. Жалпы жағдайда, алгоритм жазудың келесі түрлері қабылданған:

1) табиғи тілдегі жазылуы;

2) белгілі бір түйінді сөздер – терминдер арқылы қысқаша тізбекті түрде жазу;

3) графиктік жолмен жазу;

4) программалау тілдеріндегі жазылуы.

Бірақ табиғи тілде жазылған алгоритм компьютерде орындалмайды, өйткені бұл жағдайда дәлдік, нақтылық сақталмайды. Алгоритмдерді графиктік жолмен жазу, кейіннен осы программалау тіліндегі программаға айналдыру жұмысы мемлекеттік стандартпен бекітіліп, ақпарат өндеу жұмысында кеңінен қолданылады.

 

Алгоритмнің графиктік түрде кескінделуі

Алгоритмнің графиктік түрде кескінделуі – кең таралған әдіс. Бұл – жазудың түсінікті, анық, көрнекі түрі болып табылады. Алгоритмдерді графиктік жолмен жазудың мемлекеттік стандарты анықталған. Онда кез-келген амал белгілі бір геометриялық фигурамен өрнектеледі. Олар фигуралар немесе блоктар, амалдар немесе операциялар символы деп те аталады. Блоктар бағытталған сызықтармен байланысып, бірінен соң бірі ретімен орналысады. Ақпарат өңдеудің әрбір буыны немесе орындалатын операциялар реті алгоритм схемасымен айқындалады. Алгоритм схемасын оның блок схемасы деп аталады. Алгоритм блоктарының ішінде орындалатын іс-әрекеттің мазмұны жазылады. Блок схемада пайдаланатын фигуралар оның блоктары, ал оларды бір-бірімен қосатын сызықтар байланыс сызықтары деп аталады.

 

Блоктар кескіндемесі Блоктар қызметі
1

 

Алгоритм басы
2

 

Алгоритм соңы
3

 

Есептеуіш әрекет
4

 

Мәліметтерді енгізу, мәліметтерді шығару
5

 

 

 

 

          жоқ                  жоқ              иә  

Шартты тексеру

6

 

Байланыс бағытын көрсету

 

ІІІ. Постерді қорғау

 

  1. Практикалық жұмыс: Paint бағдарламасында бағдаршам суретін салу

Тапсырма

 

  1. Paint бағдарламасын ашыңыз.
  2. Сурет салу алаңын үлгідегідей екі бөлікке бөліңіз

 

  1. Бір бөлігіне бағдаршамды салуға қажетті геометриялық фигураларды сызып, қажетті атаулармен атаңыз

 

  1. Екінші бөлігіне «көшіру – қою» («скопировать — вставить») командаларын орындау арқылы бағдаршам суретін сызыңыз.

 

 

 

  1. V. Сабақты бекіту.

Тест тапсырмалары (activote).

  1. «Алгоритм» атауы қайдан шыққан?

А) Мұхаммед әл-Хорезми атының латынша айтылуынан

Б) Мұхаммед әл-Хорезми атының арабша айтылуынан

В) әл-Фараби атының латынша   айтылуынан

 

  1. Алгоритм дегеніміз не?

А) Қоршаған ортада болып жатқан түрлі құбылыстар

Б) Орындаушының белгілі бір мақсатқа жету барысындағы ретімен орындалатын түсінікті дәл ұйғарым

В) Алғашқы берілген мәліметтерді пайдаланып жұмыс жасау

 

  1. Алгоритмнің негізгі қасиеттерін көрсет

А) алгоритмнің айқындылығы, түсініктілігі, тиістілігі

Б) алгоритмнің үздіктілігі, түсініктілігі, тиістілігі, мақсаттылығы

В) алгоритмнің айқындылығы, үздіктілігі, жалпыға бірдейлігі, нәтижелігі, формальді орындалуы

 

  1. Алгоритмнің жазылу түрлерін көрсет

А) табиғи тілде, блок-схема түрінде, программалау тілінде

Б) табиғи тілде, программалау тілінде, Паскаль тілінде, математикалық тілде

В) блок-схема түрінде, графикалық түрде, ағылшын тілінде

 

  1. Блок-схемада қандай геометриялық фигуралар қолданылмайды?

А) тіктөртбұрыш, ромб

Б) стрелкалар, параллелограм

В) шеңбер, үшбұрыш

 

  1. Бағалау.

 

VII. Рефлексия

  1. Мен білдім
  2. Маған қызықты болды
  3. Маған қиынға түсті
  4. Мен істей аламын