Информатика пәні және міндеттері. Ақпараттың анықтамасы

514

Сабақтың тақырыбы: Информатика пәні және міндеттері. Ақпараттың   анықтамасы

Сабақ типі:                       Кіріспе сабақ                    

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:           Оқушылардың ақпарат, ақпарат және басқару, информатика ғылымы

туралы білімдерін қалыптастыру;

Тәрбиелілік:        Жан-жақты болуға, өз бетімен жұмыс істеуге тәрбиелеу:

Дамытушылық: Оқушылардың есте сақтау және зейіндік қабілеттерін дамыту, пәнге деген қызығушылығын арттыру.

Сабақтың түрі:Аралас сабақ

Сабақта қолданылатын көрнекті құралдар:компьютер, оқулық, практикум.

Сабақтың өту барысы:

    1. Ұйымдастыру кезеңі.
    2. Үйге берілген тапсырманы тексеру .
    3. Жаңа тақырыпты түсіндіру
    4. Тапсырмаларды орындау
    5. Сабақты бекіту
    6. Үйге тапсырма

Өткен материалды қайталау сұрақтары:

Қауіпсіздіктехникасыережелері.

Қауіпсіздіктехникасыережелерінмынапункттергебөлугеболады:

  1. Жалпы;
  2. ДК — де жұмысістеуалдындағы;
  3. Жұмыскезіндегі;
  4. Апаттыжағдайдағы;
  5. Жұмысаяқталғандағы:

Қауіпсіздіккеқойылатынжалпыталаптарғамыналаржатады:

  1. Сымдарды, жалғаушыашаларды, розеткаларды, штекерлердіқозғауға; жабдықтымұғалімніңрұқсатынсызжылжытуғатыйымсалынады.
  2. Мұғалімніңрұқсатынсызкомпьютерліксыныпқакіругежәнеоданшығуғаболмайды.
  3. Мұғалімніңрұқсатынсызсыныпішіндежүругеболмайды.
  4. ДК-де ылғалдықолменжәнедымқылкиімменжұмысістеугеболмайды.
  5. Қорабынемесесымдарызақымданған ДК-де жұмысістеугетыйымсалынады.
  6. ДК-мен қатарүстелүстіне портфель, сөмке, кітапқоюғатыйымсалынады. Үстелүстінде тек қалам мен дәптерғанажатуытиіс.
  7. Пернетақтаүстінеештеңеқоюғаболмайды.
  8. Компьютерліксыныптажүгіруге, ойнауға, жұмысістепотырғаноқушылардыңкөңіліналаңдатуға, басқажұмыспенайналысуғаболмайды.

ДК-де жұмысістеуалдындағықауіпсіздікталаптары:

  1. Қоректендірукөзінеқосылған ДК-дімұқиятқарап, оңашалануыныңжәне компьютер корпусы мен сымдарыныңақауыжоқекенінекөзжеткізукерек.
  2. Сымдарыжұмыскезіндебайқаусызздаілініпкететіндейболыпсалбыраптұрмағанынакөңілаударукерек.
  3. Жұмысорнынтексеружәнепайдаланудыесепкеалужурналынабелгіқоюкеректігінескерукерек.

ДК жұмысыкезіндегіқауіпсіздікталаптары:

  1. ЭЕМ жұмысыкезіндекөздіңэкраннаноңтайлыарақашықтығын (60-70 см) сақтауқажет. Жұмысістеугеыңғайлы, тиімдіқашықтық – 50 см.
  2. Сыныпқасырттанкіргенмұғалімдер мен үлкенкісілергеоқушылардыңтұруыныңқажетіжоқ.
  3. Көздіңталуынемесешаршауыжағдайындаоқушыларорнынантұрмай-ақкөздіңталуыннемесешаршауынбасатынбірнешежаттығуорындауынаболады.
  4. Оқушыларэлектртогымензақымданукезіндеалғашқымедициналықкөмеккөрсетутәсілдерін, өртсөндіргішпенжұмысістеутәсілдерінжәнеөртсөндірутәсілдерінбілуітиіс.
  5. Оқушыларкөздіңталуыжәнешаршауынболдырмайтынжаттығулардыбілулерікерек.

Апат (төтенше) жағдайындағықауіпсіздікталаптары:

  1. ДК жұмысыкезіндеақаубайқалса, күйгениіснемесебөгдедыбыспайдаболса, компьютер жұмысынбірдентоқтатып, аппаратураны ток көзіненажыратып, мұғалімгенемесе кабинет меңгерушісінехабарлаукерек.
  2. Қажетболғандаөртсөндіругекөмектесукерек.
  3. Қажетболғанда, электртогынанзақымданғандарғадәрігерлікалғашқыкөмеккөрсетукерек.
  4. Компьютерліксыныптаөртболғанжағдайда, оны су шашыпсөндіругеболмайтынынбілуітиіс. Құмдынемесекөбіктіөртсөндіргіштіпайдалануғаболады.
  5. Егерзақымданғанкісіэлектртогыныңәсеріндеболса, онда оны жалаңашқолменқозғауғаболмайтынынбілуітиіс. Электр тогынөткізбейтін материал пайдаланып, зақымданғанадамдыбосатыпалукерек.

ДК жұмысынаяқтағандағықауіпсіздікталаптары:

  1. Мұғалімніңайтуыбойыншааппаратураны ток көзіненажыратукерек.
  2. Жұмысорнынреткекелтірукерек.
  3. Жұмысорнынпайдаланудыесепкеалужурналындабелгіжасаукерек.

Алғашқымедициналықкөмеккөрсетутәсілдері:

Адамныңэлектртогымензақымданғанкездегіалғашқымедициналықкөмеккөрсетутәсілдері:

  1. Токтанажырату (таратушытақтадағытумблердіажырату) керек.
  2. Электр тогынөткізбейтінқолда бар құралдардыпайдаланып,  зақымданғанадамды ток әсеріненбосатукерек.
  3. Дәрігерді (мектептегімедпункттен, 03 жеделжәрдем телефоны бойыншанемесежақынжердегіемдеумекемесінен) шақыртукерек.
  4. Зақымданғанадамдымұқиятқарапшығып, зақымданудәрежесінеқарайоғанкөмеккөрсетукерек.

Күйгенкездегікөмеккөрсету:

Адам күйіккешалынғанжағдайда:

  1. Ауырғандыбасатын, тыныштандыратындәрі беру керек.
  2. Күйгенжергедәрі (винилин) жағукерек.
  3. Күйгенжараныңбетіне микроб түспейтіндейетіп, алдыменцеллофанменорапалып, суық суда ұстаукерек.
  4. Дәрігерді (мектептегімедпункттен, 03 жеделжәрдем телефоны бойыншанемесежақынжердегіемдеумекемесінен) шақыртукерек.

Талыпқалғандағыкөмеккөрсету:

Адам талыпқалғанжағдайда:

  1. Талыпқалғанадамдытегісжергешалқасынан, басынсолғаұрыпжатқызукерек.
  2. Дәрігерді (мектептегімедпункттен, 03 жеделжәрдем телефоны бойыншанемесежақынжердегіемдеумекемесінен) шақыртукерек.

Тынысытоқтапқалғандағыкөмеккөрсету:

Адамныңтынысытоқтапқалғанжағдайда:

  1. Адамныңаузынашыптілінкөрукерек, егертілікөмекейінеқарайтүсіпкетсе – қолментартыпшығарыпқалыптыорнынакелтірукерек.
  2. Дәрігерді (мектептегімедпункттен, 03 жеделжәрдем телефоны бойыншанемесежақынжердегіемдеумекемесінен) шақыртукерек.
  3. Тынысалуықалпынакелгеншенемеседәрігеркелгенгедейінжасандытүрдетынысалдырту (ауыздыауызғатақап) жасаукерек.

Көздіталдыртпаужәнешаршатпаужаттығулары:

Бірнешеондаған минут қозғалмайотырыпкомпьютерменұзақуақытбірсарындыжұмысістегенкездежағымсызсезім, денеұйығандайболып, шаршаупайдаболады, көзталады. Осылардыболдырмауүшінсабақбарысында  1-2 рет (оқушыжасынабайланысты) келесіжаттығулардыорындаукерек.

Көздіңталуынболдырмаужаттығулары:

  1. Қараубағытынөзгерту: алысқа-мұрынұшына, солға–оңға, төмен-жоғары.
  2. сағаттілібағытыменжәнеқарсыбағыттакөздіайналдырабұрыпқарау.
  3. Көздіжұмып, қолменжауып, 1-1,5 минут отыру.

Шаршаудыболдырмаужаттығулары:

  1. Сағаттілібағытыменжәнеқарсыбағыттабастыайналдырабұру.
  2. Бастыкезекпенекіжаққабұру.
  3. Саусақтардыжұмырыққажұму, қолдыңұшынбосаңсыту.
  4. Оңға-солғабұрылып, қолдысермеп, керіліп-созылу.

Алғашқы көмек көрсетуге қажетті дәрі-дәрмек қобдишасының құрамы.

Медициналықжабдықтар мен дәріатаулары: Қажеттігі:
Дербеспайдаланылатынантисептикалықтаңужабдықтары Жарақаттытаңуүшін
Қантоқтатуғақажетбуутаспасы Қантоқтатуүшін
Жабысқақ пластырь Жарақаттаңу, бекітуүшін
Дәе (3 дана) Жарақаттытаңыпбайлауүшін
Пакеттегімақта (3 дана) Көздіжуып-сүрту, жарақаттыөңдеуүшін
Йод Жарақатқа, терідегіісіктерге, сызаттарғажәнет.с.с. айналдыражағу
Марганец-қышқыл калий тұзы (марганцовка) Терініңжарақаттанғанжерінежағуүшін
Бриллиант көгінің 1%-тікспирттікерітіндісі Жарақатқа, терідегіісіктерге, сызаттарғажәнет.с.с. айналдыражағу
Мүсәтірспирті Мақтаға 2-3 тамшытамызып, талыпақлғанадамныңмұрнынаиіскетуүшін
Кордиамин Орталық нерв жүйесін, жүрекжәнетынысалуәрекеттерінжандандыруүшін: 25 тамшы  (бірішкізгенде 1 шайқасық)
Резеңкеқолғап (1 жұп) Электр тогымензақымданғанкісінібосатыпалуүшін.

 

Сыныпжурналындажәнееңбекқауіпсіздігібойыншаоқушыларнұсқамаданөткізу (инструктаж) журналындатиістітіркеулержасауқажет.

 

 

Жаңа түсініктер:

Ақпарат

Қоғамның қазіргі кездегі дамуының ең басты — белгісі бұл өндірістің, тұтынудың және адам әрекеттерінің барлық салаларында ақпарат жинаудың артуы болып табылады. Адамның бар өмірі — қалай да болсын — ақпарат алу, жинау және өңдеумен байланысты.

Біз өмір сүріп отырған ғасырға автомобиль, электр, авиация, атом энергиясы, космонавтика, электрондық техника ғылымының жылдам даму, кітап басып шығару мен радиоқабылдағыштың арасы 440 жуық жыл болса, радио мен теледидар арасында 30, ал алғашқы транзистор мен интегралдық схеманың арасы 5 жыл болған.

Ақпарат — адамның өзіне қарағанда әлдеқайда көне құбылыс. (Жартастағы суреттер, «Жазбалар ғибадатханасы», Майя өркениетінің иероглифті тақталары да, ежелгі египеттіктердің папирустары, гректердің абак тастары).

Ақпарат деген не?

Ақпарат» термині латынның түсіндіру, баяндау мәлімет деген ұғымдарды білдіретін «іпforтаtіо» сөзінен шыққан. Бұған қарамастан ақпарат түсінігі ғылымдағы ең көп пікірталас тудырған түсініктердің бірі. Ақпараттың анықтамасының көп болуына байланысты үш теориялық жолы бар.

Бірінші теория (К.Шенон) сандық ақпараттық тұрғыдан қарастырып, оқиғаның анықталмағандығының (энтропия) өлшемі ретінде, оның көлемі оны алу ықтималдығына тәуелді. Бұл теория ақпаратты кодтауға, өлшеуге негіз болады.

Екінші теория ақпаратты метерияның қасиеті ретінде яғни кибернетиканың пайда болуы кез-келген хабарлама ақпарат болады деп пайымдайды. В.М. Глушков «Ақпаратты тек әріптермен шимайланған кітап беттері, адам тілі ғана емес табиғат құбылыстары да жеткізеді» деген яғни ол материядан тыс болған емес болуы мүмкін емес. Оны сақтауға өндеуге және жинауға болады.

Үшінші теория ақпарат — бұл білімнің әрекеттегі, пайдалы, «жұмыс істеуші» бөлігі. Бұл теориялар бір-бірін толықтырады.

Сонымен ақпарат, бұл — айналадағы дүние туралы анықталмағанды (белгісізді) анықтайтын мәліметтер. Олар сақтау, түрлендіру, беру және пайдалану объектісі болып табылады.

Кибернетиканың «атасы» Ноберт Винердің «Ақпарат- сыртқы дүниеден біздің оған бейімділуіміздің және біздің сезімдеріміздің бейімделуінің процесінде алынған мазмұнды көрсету» деген. Ақпарат көздері символдық, мәтіндік, графикалық тәсілдермен берілуін тудырады. (құжаттар, аудио жазбалар, түрлі құжаттар, фотосурет, схема).

Ақпарат қасиеттерін үш аспектіде қарастыруға болады:

  • техникалық тұрғыдан – дәлдік, сенімділік сигнал беру жылдамдығы;
  • семантикалық – мәтіннің мағынасын кодтар көмегімен беру;
  • прагматикалық – объектінің мінез-құлқына қаншалықты тиімді әсер етуі.

Ақпаратты беру сақтау және өңдеу процестері ақпараттық процестер деп аталды.

 

Ақпарат және басқару

«Ақпарат» және басқару түсініктерінің бірігуі XX ғасырдың 40-жылдары Н.Винердің кибернетиканы ашуына мүмкіндік туғызды. Кибернетика тұңғыш рет техникадағы, қоғамдағы және тірі организмдердегі ақпараттық процестердің ортақтығын көрсетті. «Ақпарат» ұғымын қолдану биология, нейрофизиология, генетика ғылымының дамуына маңызды ықпал етті. Н.Винер жанды, жансыз, жасанды жүйелердегі басқару жүйелерінің көптеген ортақ белгілері бар екені жөнінде ой айтты. Ұқсастықтарды айқындау — басқарудың жалпы теориясын жасауға жетеледі. Бұл идея мәселелерді шешетін компьютерлер пайда болғаннан кейін ғана шешіле бастады. Кибернетиканы жеке объектілерді (станоктарды, кәсіпорын құрылғыларын, автомобильдерді, т.б) басқарудан бастап, тұтас кәсіпорын салаларын, банк жүйелерін, байланыс жүйелерін, тіпті адамдар қоғамдастығын басқарудың аса күрделі жүйелеріне дейін күрделірек дәрежесі әр түрлі автоматтық немесе автоматтандырылған басқару жүйелерін жасау және пайдалану саласында қолданбалы информатика ретінде қарастыруға болады.

Информатика

Адам өзінің ісінде ақпарат жиындарын пайдалануын дамытып келеді. Мысалы, егер 1940 жылдан 1950 жылға дейін ақпарат көлемі, 10 жылда екі есе көбейсе, қазіргі кезде 2-3 жылда осындай екі еселену болады. Ақпаратпен жұмыс істегенде, оны сақтаудың, жіберудің, іздеудің, өңдеудің қолайлы тиімді түрімен байланысты көптеген мәселелерді шешуге тура келеді. Бұдан ақпараттың қасиеттерін зерттеу керек. Мұнымен информатика ғылымы шұғылданады.

Информатика — ақпарат алу, жіберу, өңдеу, сақтау, ұсыну процестерін зерттеумен, қоғам өмірінің барлық саласына ақпараттық техника мен технология жасау, ендіру және тиімді  пайдалану мәселелерін шешумен шұғылданатын ғылыми техникалық іс-әрекет саласы, ғылыми-техникалық прогрестің басты бағыттарының бірі.

Информатика:

  • ақпарат жинау, сақтау, жіберу, өңдеу және беру әдістері мен құралдарын зерттеумен байланысты – техникалық;
  • ақпараттың мәнін сипаттау тәсілін анықтайтын, оның сипаттау тілдерін зерттейтін – семантикалық;
  • ақпаратты кодтау әдістерін сипаттайтын прагматикалық;
  • ғылыми-ақпараттық іс-әрекеттің кейбір түрлерін, оның ішінде
    индекстеуді, автоматты реферлеуді, машиналық аударманы формальдау
    және автоматтандыру мәселелерін шешумен байланысты
    синтактикалық мәселелер топтарын зерттейді.

Информатика сөзі 60 жылдардың басында француз тілінде (іпformаtіon – ақпарат  және automatigue – автоматика) ақпаратты автоматты түрде өңдеуді белгілеу үшін пайдаланылды.

Ғылым ретінде информатиканың құрылымына келесі салалар кіреді

  1. алгоритмдік;
  2. программалық;
  3. техникалық.

Информатика сегіз негізгі әрекеттер бағытын қамтитын ғылыми -техникалық пәндердің кешені болып табылады.

 

 

КИБЕРНЕТИКА

ТЕОРИЯЛЫҚ ИНФОРМАТИКА
 

ПРОГРАММАЛАУ

 

ЕСЕПТЕУІШ ТЕХНИКА

ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ
ТАБИҒАТТАҒЫ ИНФОРМАТИКА
ҚОҒАМДАҒЫ ИНФОРМАТИКА
АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕР
ИНФОРМАТИКА

 

Информатикаға жоғарғы қасиет, ғылыми-техникалық дамуға белсенді ықпал етіп, компьютерлік техника негізінде жаңа ақпараттық технологиялар енгізу, электрондық есептеуіш машинаны қолдану – тек ақпарат жинауға, сақтауға, өңдеуге ғана емес, жаңа акпарат, жаңа білім алуға мүмкіндік беретін жаңа ақпараттық технология жасауға негіз болады.   Қазіргі компьютердің ерекшелігі – олардың көпшілігі (мамандардың айтуынша 80 пайызға дейін) есеп шығару үшін емес, ақпараттың түрлері мәтін өңдеу, графикалық жұмыс орындау, әр түрлі дерек жинау мен оны жедел шығарып беру, компьютермен оқыту процесінде ақпаратты программалық түрде ұсыну, білім сапасын автоматтандырылған түрде бақылау және т.б.

Практикум арқылы орындайтын тапсырмалар.

 

Сабақты бекіту сұрақтары:

  1. «Ақпарат » түсінігін тұрмыстық, ғылыми, жаратылыстану және техникалық мағынада қалай түсінесіңдер?
  2. Ақпарат өлшеудің қандай тәсілдері бар?
  3. Адам ақпаратпен қандай әрекет түрлерін орындайды?
  4. Ақпараттық процесс деген не?
  5. Ақпаратты ұсынудың тәсілдерін атаңдар?
  6. Ақпараттың қандай қасиеттерін білесіңдер?
  7. Адам қабылдайтын ақпараттың ақпараттылығы неге тәуелді?
  8. Неге Хартлидің формуласында логарифм негізі ретінде 2 саны алынған?
  9. Кибернетиканың негізін салушы кім?
  10. Информатикаға анықтама бер?
  11. Қазіргі кездегі компьютерлердің қолданылуының сипаты қандай?

 

Үйге тапсырма:

Конспектіні оқып келу.